انتشارات سبزان  با همکاری مؤسسۀ تبریزشناسی، نشست رونمایی و بررسی کتاب جهان و پیچیدگی آن، اثر نیل دیوید تیسه با ترجمۀ فرهاد دیرنگ را برگزار می کند؛ کتابی که با تکیه بر نظریۀ پیچیدگی، به بازاندیشی در شیوۀ فهم جهان، حیات و آگاهی می پردازد و تلاش می کند میان حوزه هایی چون علوم تجربی، فلسفۀ علم و پرسش های بنیادین وجودشناختی پیوند برقرار کند.

این نشست با حضور دکتر جلال پیکانی، استاد گروه فلسفۀ دانشگاه پیام نور تبریز، دکتر عباس مجدی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، و فرهاد دیرنگ، مترجم کتاب، برگزار خواهد شد و دبیر نشست علی اکبر افتخار است.

 

این برنامه روز سه شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، از ساعت ۱۷ تا ۱۹، در کافه کتاب شمع سوزان در تبریز (آبرسان، جنب برج سفید) برگزار می شود.

 

اما  جهان و پیچیدگی آن چه کتابی است و چه مسئله ای را دنبال می کند؟

 نظریۀ پیچیدگی؛ تلاشی برای دیدن جهان به عنوان یک کل

مترجم کتاب در مقدمه، نظریۀ پیچیدگی را حوزه ای معرفی می کند که دانش، فلسفه و متافیزیک را بار دیگر به یکدیگر پیوند می دهد؛ حوزه ای که به این مسئله می پردازد که چگونه آرایۀ عظیم جهان هستی، از بی نهایت کوچک تا بی نهایت بزرگ، می تواند به مثابۀ یک کل زنده و یکپارچه دیده شود و جایگاه انسان به عنوان هستمندی آگاه در درون آن چگونه فهمیده شود.

در جهان و پیچیدگی آن ، نظریۀ پیچیدگی صرفاً موضوعی محدود به یک رشتۀ علمی نیست. همان طور که مترجم توضیح می دهد، مفاهیم این نظریه می توانند از مرزهای نفوذپذیر بدن انسان تا ماهیت آگاهی را دربرگیرند و درک ما را از پدیده هایی که انسان از آن ها ساخته و پرداخته شده است، عمیق تر کنند.

نویسنده در همان صفحات آغازین کتاب، نظریۀ پیچیدگی را «مطالعۀ  چگونگی ظهور سامانه  های پیچیده در جهان» تعریف می کند. کتاب نیز در ادامه می کوشد چیستی پدیدۀ پیچیدگی، محل ظهور آن و تأثیر آن بر هستی انسان را توضیح دهد.

از همین منظر، جهان و پیچیدگی آن کوششی است برای عبور از نگاهی که جهان را صرفاً از طریق اجزای بنیادین آن توضیح می دهد و توجه دادن به روابط، الگوها و سطوح مختلف سازمان یافتگی.

 پیچیدگی چگونه پدیدار می شود؟

یکی از محورهای اصلی کتاب، مسئلۀ ظهور و شکل گیری سامانه های پیچیده است. در متن کتاب، پدیدۀ خویش سامان دهی نیز در همین ارتباط اهمیت پیدا می کند.

نیل دیوید تیسه در پیشگفتار کتاب، مسیر آشنایی خود با نظریۀ پیچیدگی را روایت می کند؛ مسیری که از علایق گستردۀ او به علم، دین، تاریخ و هنر آغاز شده و سپس با تحصیل هم زمان در رشتۀ مطالعات تاریخ ادیان و علوم کامپیوتر و همچنین تحصیل پزشکی ادامه یافته است.

او سرانجام مسیر پزشکی را انتخاب کرد و در زمینۀ آسیب شناسی به پژوهش پرداخت. علاقه اش به مطالعه و بررسی نمونه های پاتولوژی تشخیصی و ساختارها و الگوهای میکروسکوپی، او را به پژوهش در زمینۀ زیست شناسی سلول های بنیادی سوق داد.

در آستانۀ هزارهٔ جدید، تحقیقات او در نشریات علمی معتبری همچون *Nature*، *Science* و *Cell* منتشر شد و توجه دانشگاهیان و مطبوعات بین المللی را به خود جلب کرد.

اما نقطۀ عطف مهم در مسیر آشنایی او با نظریۀ پیچیدگی، آشنایی با جین پرافت بود.

تکنوسفر و کشف رفتارهایی که از پیش برنامه ریزی نشده بودند

جین پرافت، هنرمند فعال در زمینۀ هنرهای تجسمی، در آن زمان روی پروژه ای با نام «تکنوسفر» کار می کرد. او با همکاری برنامه نویسی به نام گوردون سلی، یک دنیای مجازی ساخته بود که در آن افراد می توانستند موجودات مورد نظر خود را ایجاد کنند و برای آن ها ترکیبی از ویژگی ها و رفتارهای فیزیکی را انتخاب کنند.

برای نمونه، سازندگان می توانستند موجوداتی گیاهخوار یا گوشتخوار ایجاد کنند. پس از آنکه هزاران موجود در فضای مجازی تکنوسفر رها شدند، اتفاقی جالب رخ داد: موجودات شروع به بروز رفتارهایی کردند که پیش از آن برایشان برنامه ریزی نشده بود.

گیاهخواران توانستند گله تشکیل دهند و گاهی هنگام چریدن مسیر خود را به سمت درّه ای تنگ و صعب العبور تغییر دهند. گوشتخواران نیز به جای آنکه صرفاً به صورت مستقیم به گیاهخواران حمله کنند، در دهانۀ درّه صف می کشیدند و منتظر می ماندند تا گیاهخواران پس از پایان چرا از درّه خارج شوند.

این رفتارها به تعبیر کتاب، فعالیت های اجتماعی خویش سامان دهی بودند که از نتایج طبیعی رفتارهای فردی موجودات و تعامل آن ها با یکدیگر و محیط پدیدار می شدند.

همین پدیدۀ خویش سامان دهی بود که میان پژوهش های جین پرافت و مطالعات تیسه دربارۀ سلول های بنیادی ارتباط برقرار کرد.

هنگامی که تیسه دربارۀ سلول های بنیادی، که در بدن انسان در حرکت اند، با پرافت صحبت کرد، او متوجه شد که میان این سلول ها و موجودات خیالی تکنوسفر نقاط مشترک فراوانی وجود دارد. پرافت برای توضیح این موضوع، بحث سامانه های پیچیده را مطرح کرد و با استفاده از مثال کلونی مورچه ها توضیح داد که چگونه رفتارهای ساده و انفرادی می توانند به صورت جمعی به شکل گیری ساختارها و فعالیت های پیچیدۀ اجتماعی منجر شوند.

به این ترتیب، آشنایی نیل دیوید تیسه با نظریۀ پیچیدگی آغاز شد.

خود او در پیشگفتار کتاب توضیح می دهد که هرچه بیشتر در این زمینه به تحقیق و کاوش پرداخت، بیشتر متوجه شد که مفاهیم گوناگونی که در طول سال ها در حوزه های پزشکی، علمی و معنوی آموخته بود، چگونه می توانند یکدیگر را تکمیل کنند و دیدگاهی جامع درباره هستی انسان شکل دهند. در نهایت، «پیچیدگی» برای او به یک دانش هستی شناختی تبدیل شد.

ساختار کتاب؛ از پیچیدگی تا آگاهی

جهان و پیچیدگی آن در سه بخش اصلی تنظیم شده است: «پیچیدگی»، «مکملیّت و هولارشی» و «آگاهی».

بخش نخست با عنوان «پیچیدگی» شامل سه فصل است. کتاب ابتدا در فصل «دانش وجودی» به موضوعی می پردازد که ارتباط مستقیمی با نگاه کلی اثر به جهان دارد. پس از آن، در فصل «نظم، آشوب و خاستگاه پیچیدگی»، مسئلۀ نظم، آشوب و خاستگاه پیچیدگی دنبال می شود و فصل سوم نیز با عنوان «قوانین پیچیدگی و امکان مجاورت» ادامه دهندۀ این مباحث است.

این بخش، بنیان بحث های بعدی کتاب را تشکیل می دهد و خواننده را با چارچوب اصلی نظریۀ پیچیدگی در اثر آشنا می کند.

 از بدن و سلول تا مولکول و اتم

بخش دوم کتاب با عنوان «مکملیّت و هولارشی» مسیر خود را در سطوح مختلف واقعیت ادامه می دهد.

فصل چهارم به «سطح سلولی: بدن و سلول های ما» اختصاص دارد. پس از آن، کتاب در فصل پنجم به «سطح مولکولی: فراتر از دکترین سلولی» می رسد.

در فصل ششم، بحث به «سطح اتمی: گایا» منتقل می شود و در فصل هفتم، خواننده با «سطح زیراتمی: شگفتی کوانتومی» روبه رو می شود. فصل هشتم نیز با عنوان «پیش به سوی جهان زیرین: فضا-زمان و کف کوانتومی» این مسیر را ادامه می دهد.

این ترتیب نشان می دهد که کتاب در مسیر خود از سطح بدن و سلول آغاز می کند و به سطوح مولکولی، اتمی و زیراتمی می رسد و سپس بحث را به فضا-زمان و کف کوانتومی می کشاند.

در مقدمه مترجم نیز بر همین حرکت تأکید شده است؛ کتابی که خواننده را به درون سلول می برد و از آنجا تا آن سوی کهکشان پیش می رود و درک او را از چیزهایی که از آن ها ساخته و پرداخته شده است، عمیق تر می کند.

 مسئلۀ آگاهی؛ وقتی بحث پیچیدگی به انسان بازمی گردد

پس از این مسیر، کتاب وارد بخش سوم می شود؛ بخشی با عنوان «آگاهی».

فصل نهم با عنوان «مسئلۀ دشوار آگاهی» آغاز می شود. پس از آن، کتاب در فصل دهم به «حلقۀ وین و تجربه گرایی علمی» می پردازد و در فصل یازدهم، موضوع «کورت گودل و محدودیت های منطق صوری» مطرح می شود.

فصل دوازدهم نیز با عنوان «بازگشت متافیزیک و آگاهی بنیادی» به پایان بندی این مسیر اختصاص دارد.

بدین ترتیب، کتاب پس از آنکه از پیچیدگی و خاستگاه آن سخن می گوید و خواننده را از سطح سلولی و مولکولی تا اتمی، زیراتمی و فضا-زمان همراه می کند، در نهایت به مسئلۀ آگاهی می رسد؛ مسئله ای که در مقدمه مترجم نیز به عنوان یکی از موضوعات مهم نظریۀ پیچیدگی مطرح شده است.

در این بخش، پرسش از جایگاه انسان به عنوان هستمندی آگاه در جهان، در کنار بحث هایی درباره تجربه گرایی علمی، محدودیت های منطق صوری و بازگشت متافیزیک قرار می گیرد.

مکملیت، هولارشی و تصویری متفاوت از واقعیت

یکی از مفاهیمی که در ساختار کتاب جایگاه مهمی دارد، «مکملیت» است. عنوان بخش دوم کتاب نیز «مکملیّت و هولارشی» است و این مفاهیم در مسیر حرکت میان سطوح مختلف واقعیت مطرح می شوند.

پشت جلد کتاب توضیح می دهد که تیسه با استفاده از نظریۀ پیچیدگی، بر این نکته تأکید می کند که واقعیت را نمی توان صرفاً از راه فروکاستن آن به اجزای بنیادین توضیح داد. در بسیاری از سامانه های طبیعی، ویژگی هایی پدیدار می شوند که در سطح اجزا به تنهایی قابل مشاهده نیستند و تنها در بستر روابط، الگوها و سطوح سازمان یافتگی معنا پیدا می کنند.

از این منظر، یکی از مسائل اصلی کتاب، چگونگی رابطۀ اجزا با کل و چگونگی شکل گیری ویژگی هایی است که در سطوح مختلف سازمان یافتگی پدیدار می شوند.

کتاب بر همین اساس، جهان را به عنوان کلیتی پویا و درهم پیوسته مورد توجه قرار می دهد.

 میان علوم تجربی، فلسفۀ علم و پرسش های وجودشناختی

جهان و پیچیدگی آن خود را در مرز میان چند حوزۀ معرفتی قرار می دهد.

مترجم در مقدمۀ کتاب، یکی از وجوهی را که برای او در این اثر جالب توجه بوده، گذار از دیدگاه های تقلیل گرایانۀ دانش مدرن، دین و فلسفه و قرار دادن آن ها زیر چتری واحد با عنوان نظریۀ پیچیدگی می داند.

تیسه در این اثر می کوشد میان علوم تجربی، فلسفۀ علم و پرسش های بنیادین وجودشناختی پیوند برقرار کند.

به همین دلیل، کتاب در عین پرداختن به موضوعاتی مانند سلول، مولکول، اتم، جهان زیراتمی و فضا-زمان، به مسئلۀ آگاهی و پرسش هایی دربارۀ ماهیت وجود و جایگاه انسان نیز می پردازد.

این پیوند میان حوزه های مختلف، یکی از ویژگی های اصلی کتاب است و آن را به اثری برای خوانندگانی تبدیل می کند که به مرزهای مشترک زیست شناسی، فیزیک، فلسفه و مطالعات آگاهی علاقه مندند.

 نویسنده؛ از پزشکی و سلول های بنیادی تا نظریۀ پیچیدگی

نیل دیوید تیسه، استاد و متخصص آسیب شناسی تشخیصی کبد در دانشکدۀ پزشکی گراسمن دانشگاه نیویورک است. او به واسطۀ تحقیقات علمی خود در زمینۀ سلول های بنیادی بالغ و آناتومی فضای بینابینی انسان، فردی پیشگام در این حوزه محسوب می شود.

تیسه همچنین سال ها به تحقیق و مطالعه دربارۀ مراقبه های ذن در آیین بودیسم پرداخته است.

پژوهش های او در نظریۀ پیچیدگی به همکاری های میان رشته ای در زمینه هایی مانند پزشکی تلفیقی، مطالعات آگاهی و گفت وگوی میان علم و دین منجر شده است.

این پیشینۀ علمی و فکری در پیشگفتار کتاب نیز بازتاب پیدا می کند؛ جایی که نویسنده از علاقه مندی خود به موضوعات علمی، دینی، تاریخی و هنری و همچنین مسیر تحصیلی و پژوهشی اش سخن می گوید.

او در طول این مسیر، از علوم کامپیوتر و مطالعات تاریخ ادیان تا پزشکی و تحقیقات سلول های بنیادی را تجربه کرده و سرانجام نظریۀ پیچیدگی را به عنوان چارچوبی برای پیوند دادن بخش های مختلف این علایق یافته است.

 کتابی برای بازاندیشی در شیوۀ فهم جهان

این کتاب کوششی است برای بازاندیشی در شیوۀ فهم جهان، حیات و آگاهی .

در این نگاه، واقعیت صرفاً مجموعه ای از اجزای بنیادین نیست؛ بلکه روابط، الگوها و سطوح سازمان یافتگی نیز در فهم آن اهمیت دارند. به همین دلیل، ویژگی هایی در سامانه های طبیعی پدیدار می شوند که در سطح اجزای آن ها به تنهایی قابل مشاهده نیستند.

کتاب از نظم، آشوب و خاستگاه پیچیدگی آغاز می کند، سپس به بدن و سلول ها، مولکول ها، اتم ها، جهان زیراتمی و فضا-زمان می رسد و در نهایت مسئلۀ آگاهی را پیش روی خواننده قرار می دهد.

در این مسیر، مفاهیمی چون مکملیت، هولارشی و ظهور در کنار محدودیت های تبیین های صرفاً مکانیکی قرار می گیرند و چارچوبی برای نگاه کردن به جهان به عنوان کلیتی پویا و درهم پیوسته فراهم می شود.

 رونمایی از کتابی در مرز چند حوزه

نشست رونمایی و بررسی جهان و پیچیدگی آن، فرصتی برای معرفی کتابی است که از یک سو ریشه در پژوهش های علمی نویسنده دارد و از سوی دیگر، پرسش هایی را مطرح می کند که به فلسفه، متافیزیک و مطالعات آگاهی نیز مربوط می شوند.

حضور دکتر جلال پیکانی، استاد گروه فلسفۀ دانشگاه پیام نور تبریز، دکتر عباس مجدی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، و فرهاد دیرنگ، مترجم کتاب، امکان بررسی اثر از منظرهای مختلف را فراهم می کند. دبیر این نشست نیز علی اکبر افتخار خواهد بود.

این برنامه به همت انتشارات سبزان و با همکاری مؤسسۀ بتریزشناسی برگزار می شود و از علاقه مندان به موضوعاتی همچون نظریۀ پیچیدگی، زیست شناسی، فیزیک، فلسفۀ علم، مطالعات آگاهی و پرسش های بنیادین هستی دعوت می شود در این نشست حضور داشته باشند.

 زمان و مکان نشست

زمان: سه شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ تا ۱۹

مکان: کافه کتاب شمع سوزان در تبریز (آبرسان، جنب برج سفید)

جهان و پیچیدگی آن  کتابی است که مسیر خود را از نظریۀ پیچیدگی آغاز می کند، از میان سطوح مختلف واقعیت عبور می کند و در نهایت به مسئلۀ آگاهی و جایگاه انسان در جهان می رسد؛ اثری که به گفتۀ مترجم، می کوشد درک ما را از فلسفه، ماهیت حیات و هستی به سوی بینشی تازه و عمیق تر هدایت کند.

نشست رونمایی و بررسی این کتاب، فرصتی برای آشنایی با این اثر و گفت وگو دربارۀ ایده ها و مباحث آن خواهد بود.

برای آشنایی بیشتر با کتاب جهان و پیچیدگی آن و مشاهدۀ مشخصات و اطلاعات کتاب، به صفحۀ کتاب در سایت انتشارات سبزان مراجعه کنید.

1405/05/26
12