آیین هندو: یک شیوة زندگی نه چیزی دیگر

آیین هندو از 1700 پیش از میلاد

آیین هندو ادعای داشتن هیچ پیامبری را ندارد؛ این آیین، هیچ خدایی را نمی‌پرستد؛

با وجود آن که ممکن است آیین هندو، «کهنترین دین زنده» نامیده شود، خود این اصطلاح، نسبتاً جدید است و برداشت گمراهکنندهای از یک اعتقاد پیوند خورده با مجموعهای از باورها و اعمال به شمار میرود. سرچشمههای آیین هندو را میتوان تا عصر آهن پیگیری کرد، اما در واقع، این عنوان، بیشتر اصطلاح فراگیری است که اغلبِ ادیان بومی شبه قارة هند را در بر میگیرد. با وجود آن که این ادیان، دارای برخی ویژگیهای مشترک هستند، در اعمال عبادی با یکدیگر اختلاف بسیار زیادی دارند و طیف گستردهای از آیینهای گوناگون را در بر میگیرند. اساساً اصول اعتقادی برخی از این آیینها، از کهنترین ایام بدون تغییر باقی مانده است.

در حالی که بیش از سه چهارم جمعیت هند، خود را هندو میشمارند، امروز تعیین و تعریف این مجموعه از اعتقادات به هم پیوسته، همان اندازه که دارای جنبة دینی است، از اهمیت سیاسی ـ اجتماعی نیز برخوردار است. کلمة هندو که از نظر ریشهشناختی با نام رودخانة «ایندوس» و خود کلمة «هند» پیوند دارد، در اصل به معنی «هندی» است و این دسته از ادیان بومی را از ادیان دیگری از قبیل اسلام و آیینهای جداییطلبانهای از قبیل آیین برهمایی و آیین بودایی که در این کشور رواج یافتهاند، متمایز میگرداند.

دشواری تعریف آیین هندو از این عبارات که در یکی از آییننامههای حکومتی این کشور که در سال 1995 میلادی نوشته شده است نیز برمیآید: «... آیین هندو ادعای داشتن هیچ پیامبری را ندارد؛ این آیین، هیچ خدایی را نمیپرستد؛ این آیین خود را وابستة هیچ اعتقاد دیگری نمیداند؛ این آیین، هیچ مفهوم فلسفی را باور ندارد؛ این آیین در عمل از هیچ یک از مجموعه آداب و رسومهای آیینی پیروی نمیکند. در واقع، این آیین، خود را در چهارچوب ویژگیهای خاص هیچ دین یا آیینی محدود نمیسازد. این آیین ممکن است در مفهوم وسیع خود، یک شیوة زندگی به شمار آید، نه چیزی دیگر.»