صفحه اصلی    تازه ها    ادبیات    تاریخ و سیاست    روانشناسی و جامعه شناسی    علوم    کودک و نوجوان    متفرقه

ناشر:آمه-سبزان
تاريخ چاپ: 1389
نوبت چاپ:اول
تيراژ:1000 نسخه
قيمت: تومان
شابک: 6996061964-978

 

خلاصه‌یی از تاریخ کوه‌نوردی جهان

 

گردآورنده: داوود محمدی‌فر

فهرست مطالب

1- پيش‌درآمد................................... 7
2- 30 صعود مهم در دنياي كهن كوه‌نوردي........... 9
3- خلاصه‌ي تاريخ كوه‌نوردي جهان به ترتيب سال ميلادي 13
41- تاريخ كوه‌نوردي جهان........................ 21
5- اساطير ايران، نخستين كوه‌نوردان جهان تا سال 136 ميلادي   21
6- سال 136 ميلادي تا 1798 ميلادی ................ 24
7- سال 1798 ميلادي تا سال 1900 ميلادي............ 33
8- سال 1900 ميلادي تا سال 1950 ميلادي............ 63
9- سال 1950 ميلادي تا سال 1990 ميلادي............ 74


 


پيش‌درآمد
آشنايي با تاريخ كوه‌نوردي ايران و جهان، و هم‌چنين مقايسه، تشريح و تفسير وقايع كوه‌نوردي، مي‌تواند به ما بگويد جاي‌مان كجا است؟ به كجا بايد برسيم و بايد چه كنيم؟
وقتي مي‌دانيم در پيش از تاريخ اساطير كشورمان كوه‌نورد بوده‌اند. ششصد سال پيش از ميلاد مسيح در دبستان‌هاي ايران، كوه‌نوردي تدريس مي‌شده است. ارتش هخامنشيان هنگ كوهستاني داشته و يك هزار سال پيش و پيشتر، از فراز قله‌ي دماوند گوگرد شفاف به پايين حمل مي‌شده و دماوند خاستگاه كوه‌نوردي اسطوره‌ها و كوه‌نوردان حرفه‌يي بوده است.
و آگاهيم كوه‌نوردان ديگر كشورها، سابقه‌هاي بسياري از نخستین كوه‌نوردي‌هاي باارزش، از دوران قديم را در كشورمان از خود به يادگار گذارده‌اند. بايد به اين فكر كنيم، كه با خرد جمعي از اين آگاهي‌هاي مهم بهره‌مند گرديم.
چرا كوه‌نوردان جهان، از قدمت و سوابق كوه‌نوردي‌هاي خودشان در سرزمين ما آگاه نباشند؟
آنان كه بي‌تقصيرند، از كجا بدانند، مسئول اين اطلاع‌رساني چه كسي است؟ متوليان ورزش كوه‌نوردي كشور در اين راستا چه كرده‌اند؟
سوابق مستند كوه‌نوردي ايران مي‌گويد. ورزش كوه‌نوردي ميهن‌مان توانايي آن را دارد كه جهاني شود، اما بايد خواست. شايد هم كه هيماليانوردي و هزينه‌هاي سنگين آن، بر ساير مسايل كوه‌نوردي سايه افكنده و اصول فراواني را به دست فراموشي سپرده است.
كسب افتخار صعود هشت هزار متري‌ها نفي نمي‌شود، اما گسترش كوه‌نوردي در همه‌ي زمينه‌ها، جهاني شدن، تولید انواع نشريات فرهنگي و اطلاع‌رساني بين‌المللي نيز بايد از جايگاهي ويژه و حتا برتر از هيماليانوردي برخوردار باشند. چرا که دسته‌ی اول پول از کشور خارج می‌کند و دسته‌ی دوم پول به کشور می‌آورد.
زمانه به سوي جهاني شدن در حركت است، بايد با تمام فدراسيون‌ها و مجامع بين‌المللي كوه‌نوردي اطلاعات و کتاب مبادله كرد و از افتخاراتشان در كشورمان، آنان را آگاه ساخت و راه را براي ورودشان به ايران، براي جهاني شدن هموار نمود.
اين مسير بازشدني است اين راه پنجره‌ها را به روي ورزش كوه‌نوردي ايران خواهد گشود.
با سپاس از دكتر حسن صالحي مقدم، مديريت مجله‌ي فصلنامه‌ی كوه، جواد شيخ زين‌الدين، همايون‌بختياري و عبداله عزیزی به خاطر تلاش پُربارشان در زمینه‌ی نشر و ترجمه‌ي تاريخچه‌ي مستند و مفيد كوه‌نوردي جهان.

با عرض ادب ـ داوود محمدي‌فر


30 صعود مهم در دنياي كهن كوه‌نوردي

  1. سال 952 ميلادي برابر با سال 331 خورشيدي: صعود ناتمام به قله‌ي دماوند توسط ابودلف.
  2. سال 1492 ميلادي برابر با سال 871 خورشيدي: صعود به قله‌ي «مون اِگوئيل» توسط آنتوان دويل.
  3. سال 1555 ميلادي برابر با سال 934 خورشيدي: صعود به قله‌ي «ژنوشتاين» توسط كنراد گِسنِر.
  4. سال 1618 ميلادي برابر با سال 997 خورشيدي: صعود به قله‌يي پيرامون شهرستان قم (بدون نام).
  5. سال 1642 ميلادي برابر با سال 1021 خورشيدي: صعود به كوه واشنگتن، توسط داربي فيلد.
  6. سال 1784 ميلادي برابر با سال 1163 خورشيدي: صعود به قله‌ی الوند، توسط آندره ميشو.
  7. سال 1786 ميلادي برابر با سال 1165 خورشيدي: صعود به قله‌ی منبلان، توسط بالامات ـ پاكارد.
  8. سال 1798 ميلادي برابر با سال 1177 خورشيدي: صعود به قله‌ی دماوند، توسط اچ. گر برت.
  9. سال 1809 ميلادي برابر با سال 1188 خورشيدي: صعود نخستين زن به قله‌ي منبلان توسط ماري پارادي.
  10. سال 1811 ميلادي برابر با سال 1190 خورشيدي: صعود به قله‌ي يونگ فراو، توسط راندلف ـ ماير.
  11. سال 1829 ميلادي برابر با سال 1208 خورشيدي: صعود به قله‌ي «فنيت سراهورن» توسط هوگي.
  12. سال 1829 ميلادي برابر با سال 1208 خورشيدي: صعود به قله‌ي آرارات، توسط فردريك پاروت.
  13. سال 1836 ميلادي برابر با سال 1215 خورشيدي: صعود به قله‌ي دماوند، توسط تامسون و نخستين شب ماني بر فراز قله، شايد نخستين بار در جهان كوه‌نوردي در ارتفاع 5671 متر.
  14. سال 1836 ميلادي برابر با سال 1215 خورشيدي: صعود به قله‌ي سبلان، توسط ويلوك ـ شي.
  15. سال 1843 ميلادي برابر با سال 1222 خورشيدي: صعود به قله‌ي دماوند توسط تئودوركوچي.
  16. سال 1848 ميلادي برابر با سال 1227 خورشيدي: صعود به قله‌ی «پيلار راك» توسط ويلسون.
  17. سال 1852 ميلادي برابر با سال 1231 خورشيدي: صعود به قله‌ی «منبلان» توسط آلبرت اسميت.
  18. سال 1852 ميلادي برابر با سال 1231 خورشيدي: صعود به قله‌ي دماوند توسط، چارنتو.
  19. سال 1854 ميلادي برابر با سال 1233 خورشيدي: صعود به قله‌ي «وِتِرهورن» توسط آلفرد ويلز.
  20. سال 1857 ميلادي برابر با سال 1236 خورشيدي: صعود به قله‌ي دماوند،‌ توسط گروه محمدصادق خان قاجار (نخستين تيم مستقل و مهم ايران)
  21. سال 1860 ميلادي برابر با سال 1239 خورشيدي: صعود به قله‌ي دماوند، توسط هنريش بروگش.
  22. سال 1861 ميلادي برابر با سال 1240 خورشيدي: صعود به قله‌ي «شرك هورن» توسط لسلي استنان.
  23. سال 1864 ميلادي برابر با سال 1243 خورشيدي: صعود از «اِگوئيل دوارگين تير» توسط ويمپر ـ رايلي.
  24. سال 1865 ميلادي برابر با سال 1244 خورشيدي: نخستين صعود به قله‌ي «ماترهورن» توسط ويمپر با كشته شدن چهار كوه‌نورد.
  25. سال 1868 ميلادي برابر با سال 1247 خورشيدي: دُورزني قله‌ي «ماترهورن» و صعود به قله‌ي دماوند.
  26. سال 1871 ميلادي برابر با سال 1250 خورشيدي: صعود نخستين زن به قله‌ی «ماترهورن» «لوسي واكر).
  27. سال 1871 ميلادي برابر با سال 1250 خورشيدي: دومين صعود مستند ايرانيان به قله‌ی دماوند و انجام دومين شب ماني بر فراز دماوند (شايد براي دومين بار در جهان).
  28. سال 1877 ميلادي برابر با سال 1256 خورشيدي: صعود به قله‌ي «ميج» توسط بارون اِمانوئل.
  29. سال 1878 ميلادي برابر با سال 1257 خورشيدي: صعود گردنه‌ي زرمات ـ ماترهورن.
  30. سال 1880 ميلادي برابر با سال 1259 خورشيدي: صعود گردنه‌ي ديليون ـ ماترهورن، و قله‌ي دماوند.

اين صعودها از تاريخچه‌ي كوه‌نوردي مفيد و مستند جهان، انتشار يافته در مجله‌ي شكار و طبيعت سال 1343 از مجله‌ي «لايف» ترجمه‌ي جواد شيخ زين‌الدين و تاريخچه‌ي كوه‌نوردي جهان، نوشته كريس بانينگتون، ترجمه‌ی همايون بختياري، منتشره در فصلنامه‌ي كوه در سال 1375، از شماره‌ي چهارم به بعد و کتاب ماجراهای کوه، نوشته‌ی «کارل لوکان» ترجمه‌ی عبداله عزیزی، از انتشارات کوه اسکی و همچنين از برداشت‌هاي نگارنده، كه از دل روزنامه‌هاي قديم و سفرنامه‌هاي عديده و شاهنامه‌ي فردوسي، بيرون كشيده‌ام حاصل شده است.
به طور حتم وجود دارند صعودهايي كه از نگاه تاريخ‌نگاران كوه‌نورد، به دور مانده‌اند و در اين ليست مشاهده نمي‌شوند، همان‌طور كه اين مورخان به قله‌ي گران كوه دماوند، الوند، سبلان و ديگر روي داد‌هاي كوه‌نوردي كشورمان، كه بعضاً ركوردار جهان كوه‌نوردي بوده‌اند و مي‌باشند بي‌مهري نموده‌اند كه البته شايد هم بي‌تقصير بوده باشند، زيرا ما كه تاكنون ميراث‌دار اين وقايع بوده‌ايم و به اين مسائل مهم بي‌توجهي كرده‌ايم، چگونه مي‌توانيم از آنان توقع داشته گله‌مند باشيم.
اين دفتر با هدف اين كه ايران ميراث‌دار جهان كوه‌نوردي است و بايستي كه، نامش زينت‌بخش صفحات تاريخ كوه‌نوردي جهان شود و شأن و منزلت گران كوه دماوند، نخستين كوه صعودشده‌ي گيتي و الوند و سبلان و ديگر افتخارات كوه‌نوردي كشورمان، كه تا زمان حاضر از ديد تاريخ‌نويسان كوه‌نوردي پنهان مانده است مورد توجه قرار گيرد، تهيه و تنظيم شده است.
ده مورد از صعودهای بسیار مهم و رکورددار جهان، در دوران گذشته روی قله‌ی دماوند به اجرا گذارده شده است، که اکثراً نیز توسط خود اروپائیان شکل گرفته و تمام پیش‌تر از صعود به قله‌ی مشهور «ماترهورن» در اروپا انجام شده است. (حتا حدود هفتاد سال جلوتر از قله‌ی ماترهورن» آیا در حق دماوند کوتاهی نکرده‌ایم؟
براي قلم به دستان كوه‌نورد كشور اين يك وظيفه ملي است كه با ترجمه و تشريح اين روي داد‌هاي مستند و ارسال آن به مجامع بين‌المللي كوه‌نوردي و نشريات ورزشي جهان، دين خود را به ميهن ادا كنند و سرفرازي ايران و كوه‌نوردي كشور را سبب شوند. ترجمه از زبان‌هاي بيگانه به فارسي فراوان به عمل آمده است اما ترجمه از فارسي به ساير زبان ها، آن هم به ويژه پيرامون تاريخ كوه‌نوردي ايران هيچ بوده است.

همان‌طور كه در فهرست اولين صعودهاي كوه‌نوردي جهان مطالعه مي‌كنيم، سيزده مورد از سي فقره از

یادآوری:
. صعود به قله‌های «پاپوگیت‌پتل POPOGATEPETL در سال 1519 میلادی، توسط «کرتس CORTEZ »، «گروس کلوکز» در سال 1800 توسط، سلم ری‌فرشید SALM. REFFERSCHIED » و صعود به قله‌ی «منبلان» در سال 1820 توسط، دکتر جوزف همل Dr. JOSEPH HAMEL در آخرین مراحل به مطالب کتاب اضافه شده است، که در جدول بالا مشاهده نمی‌شوند.

صعودهاي مهم و اوليه‌ي دنيا، مربوط است به سرزمين ما ايران، كه هيچ‌گاه در تاريخ كوه‌نوردي جهان به آن‌ها اشاره نشده است.
آیا در این مورد بایستی، که سکوت کنیم؟
دنياي كوه‌نوردي بايستي بداند و آگاه باشد، كه اين رويدادهاي مهم و مستند در كشور ما، ايران به وقوع پيوسته است.

  1. انجام نخستين سابقه‌ی كوه‌نوردي جهان در سال 952 ميلادي روي قله‌ي دماوند.
  2. صعود يك قله‌ي آتشفشاني در سال 1618 ميلادي پيرامون شهرستان قم.
  3. صعود فرانسويان به قله‌ي الوند در سال 1784 ميلادي، پيش از آن كه به قله‌ي منبلان در كشور خودشان، دو سال بعد صعود كنند.
  4. صعود به قله‌ي دماوند در سال 1798 ميلادي (67 سال پيش از صعود به قله‌ی ماترهون)
  5. صعود به قله‌ي دماوند و انجام نخستين شب‌ماني كوه‌نوردي در جهان بر فراز قله‌ي دماوند (5671 متر در سال 1836 ميلادي (29 سال پيش از صعود به قله‌ي ماترهورن)
  6. صعود به قله‌ي سبلان در سال 1836 ميلادي  (29 سال پيش از صعود به قله‌ي ماترهورن)
  7. صعود به قله‌ي دماوند در سال 1843 و 1852 و 1860 ميلادي. (به ترتيب 22، 13 و 5 سال پيش از صعود به قله‌ی ماترهورن)
  8. صعود نخستين گروه مستقل ايرانيان به قله‌ي دماوند در سال 1857 ميلادي. (8 سال پيش از صعود به قله‌ي ماترهورن)
  9. صعود به قله‌ي دماوند، هم‌زمان با دورزني قله‌ي ماترهورن در سال 1868 ميلادي.
  10. صعود دومين گروه از ايرانيان به قله‌ي دماوند و انجام دومين شب‌ماني تاريخي بر فراز دماوند در سال 1871 ميلادي.
  11. صعود به قله‌ي دماوند، همان زمان با صعود از گردنه‌ي ديليون ـ ماترهورن در سال 1880 ميلادي.

به غير از موارد بالا در سال 1889 ميلادي، ژاك ژان دومرگان، دانشمند و كوه‌نورد فرانسوي سابقه‌ي نخستين صعود زمستاني در تاريخ كوه‌نوردي دنيا را، تا فاصله‌ي بسيار نزديك به قله‌ي دماوند (حدود 5500 متر ارتفاع) از خود باقي گذارد، در حالي كه صعودهاي زمستاني در منطقه‌ي آلپ هفتاد سال بعد از صعود زمستاني به دماوند، از سال 1960 به بعد رايج گرديد و موارد مهمي ديگر، كه در صفحه‌هاي پيش رو از نظر خواهد گذشت.


خلاصه‌ي تاريخ كوه‌نوردي جهان به ترتيب سال ميلادي

  1. اساطير نخستين كوه‌نوردان جهان: كيومرث، فرانك،‌ فريدون، آرش کمانگير و ...
  2. 600 سال پيش از ميلاد مسيح: تعليم كوه‌نوردي به نوجوانان در ايران باستان.
  3. 480 سال پيش از ميلاد مسيح: عبور هنگ كوهستاني ايران از قله‌ي مشرف به تنگه‌ي ترموپيل و پيش‌روي به سوي آتن.
  4. 331 پيش از ميلاد مسيح: توقف ارتش اسكندر در برابر آريوبرزن، سپس كشته شدن آريوبرزن و هنگ يك هزار نفري‌اش بر فراز قلل زاگرس.
  5. 329 پيش از ميلاد: عبور ارتش اسكندر از گردنه‌ي صعب‌العبور پامير (هندوكش)
  6. 218 پيش از ميلاد: عبور هانيبال، همراه با 9000 مرد جنگي و 27 فيل از كوه‌هاي آلپ.
  7. 136 پس از ميلاد: صعود امپراتور «هادريان» به كوه اتنا.
  8. 608 پس از ميلاد: عبور ارتش امپراتوري ايران از رشته كوه‌های توروس (آلاداغ) براي تصرف قسطنطنيه (استانبول امروزي)
  9. 952 ميلادي: صعود ناتمام ابودلف به قله‌ي دماوند.
  10. 1012 ميلادي: صعود پسر اميركا به دماوند.
  11. 1044 ميلادي: صعود كوه‌نوردان حرفه‌اي به قله‌ي دماوند براي حمل گوگرد.
  12. 1092 ميلادي: گروه كوه‌نوردان فني علي كاكلوس.
  13. 1492 میلادی: صعود به قله‌ي مون اِگوئيل.
  14. سال 1519 میلادی: صعود به قله‌ی پاپوگیت‌پتل.
  15. 1555 ميلادي: صعود به قله ي ژنوشتاين.
  16. 1618 ميلادي: صعود به قله‌يي پيرامون شهرستان قم.
  17. 1642 ميلادي: صعود به كوه واشنگتن.
  18. 1784 ميلادي: صعود به قله‌ی الوند در همدان.
  19. 1786 ميلادي: صعود به قله‌ي منبلان.
  20. 1798 ميلادي: نخستين صخره‌نوردي ثبت‌شده در انگليس.
  21. 1798 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند.
  22. سال 1800 میلادی: صعود به قله‌ی گروس کلوکز.
  23. 1809 ميلادي: صعود نخستين كوه‌نورد زن به قله‌ي منبلان.
  24. 1811 ميلادي: صعود به قله‌ي يونگ فراو.
  25. سال 1820 میلادی: صعود به قله‌ی منبلان.
  26. 1829 ميلادي: صعود به قله‌ي فنیت‌سراهورن.
  27. 1829 ميلادي: صعود به قله‌ي آرارات.
  28. 1830 ميلادي: صعود تا پيشاني يخچال چوگولونگما.
  29. 1836 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند و انجام نخستين شب ماني بر فراز قله‌ي دماوند (و شايد نخستين بار در جهان كوه‌نوردي در ارتفاع 5671 متر).
  30. 1836 ميلادي: صعود به قله‌ي سبلان.
  31. 1843 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند.
  32. 1847 ميلادي: فرو کوفتن اولين ميخ كوه‌نوردي فني ايران با كاربرد ركاب در بيستون.
  33. 1848 ميلادي: صعود به قله‌ي پيلارراك.
  34. 1852 ميلادي: صعود به قله‌ي منبلان.
  35. 1852 ميلادي: اعلام قله‌ي اورست به عنوان بلندترين قله‌ي جهان.
  36. 1852 ميلادي: صعود به قله ي دماوند.
  37. 1854 ميلادي: صعود به قله‌ي وِتِرهورن.
  38. 1856 ميلادي: عبور از گذرگاه‌هاي هيماليا.
  39. 1857 ميلادي: تأسيس كلوپ آلپاين در لندن.
  40. 1857 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند (نخستين صعود مستند ايرانيان).
  41. 1858 ميلادي: نخستين صعود از ديواره‌ي «آيگر».
  42. 1860 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند.
  43. 1861 ميلادي: صعود به قله‌هاي «شرك هورن»، «پولوو» نفوذ به قلب قراقروم..
  44. 1864 ميلادي: صعود به « اِگويل دوارگين تير» و دولوميت.
  45. 1865 ميلادي: انجام مهمترين يخ‌نوردي، روي گردنه‌ي «برنوا».
  46. 1865 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «ماترهورن» با چهار نفر كشته.
  47. 1868 ميلادي: دورزني ماترهورن و صعود به قله‌ي دماوند.
  48. 1871 ميلادي: صعود نخستين زن به قله‌ي ماترهورن.
  49. 1871 ميلادي: دومين صعود مستند ايرانيان به قله‌ي دماوند و شب‌ماني بر فراز قله براي دومين بار، و شايد دومين شب‌ماني در تاريخ كوه‌نوردي جهان در ارتفاع 5671 متر.
  50. 1877 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي اصلي «ميچ» (دوفين).
  51. 1878 ميلادي: نخستين صعود سوزني‌هاي «دورو».
  52. 1879 ميلادي: صعود گردنه‌ي زرمات ـ ماترهورن.
  53. 1880 ميلادي: صعود گردنه‌ي ديليون ـ ماترهورن.
  54. 1880 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند.
  55. 1881 ميلادي: صعود به قله ي دماوند و آگاهي نسبت به دهانه‌ي آتشفشان.
  56. 1883 ميلادي: صعود به قله‌ي کابرو تا 7200 متر ارتفاع.
  57. 1884 ميلادي: صعود ناصرالدين‌شاه با اسب به قله‌ي سه هزار.
  58. 1885 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند..
  59. 1886 ميلادي: صعود سوزني‌هاي «پنس» آغازي بر سنگ‌نوردي در انگليس.
  60. 1887 ميلادي: صعود انفرادي برج شرقي «واجوله».
  61. 1888 ميلادي: صعود از يك مسير يخ‌نوردي.
  62. 1889 ميلادي: صعود زمستاني به قله‌ي دماوند، شايد براي اولين بار در جهان.
  63. 1890 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند و شيركوه در يزد.
  64. 1891 ميلادي: صعود از يك ديواره‌ي 30 متری باستاني در ايران، صعود به قله‌هاي سبلان و اشترانكوه.
  65. 1892 ميلادي: صعود به قله‌ي پايونير 6890 متر.
  66. 1893 ميلادي: صعود از گردنه‌ي «پتري منبلان» و صعود به قله‌ي تفتان در ايران.
  67. 1895 ميلادي: كشته شدن دو نفر در راه صعود به قله‌ي «نانگاپاربات».
  68. 1897 ميلادي: صعود به قله‌ي آگونكاگوا 6850 متر.
  69. 1898 ميلادي: نخستين صعود تك‌نفره به قله ماترهورن و نخستين يخ‌نوردي زمستاني در اسكاتلند.
  70. 1900 ميلادي: صعود به قله‌ي دماوند.
  71. 1902 ميلادي: نخستين تيم‌ بين‌المللي براي صعود كي‌دو، و صعود به قله‌ي علم كوه.
  72. 1904 ميلادي: باز شدن دروازه‌ي تبت و ورود به منطقه‌ي هيماليا.
  73. 1905 ميلادي: تلاش فاجعه‌آميز براي صعود به قله‌ي «كانگ چن جونگا».
  74. 1906 ميلادي: صعود به دو قله‌ي، مارگريتا و آلكساندرا در آفريقا.
  75. 1907 ميلادي: صعود نخستين قله‌ي هفت هزار متري «ترسيول».
  76. 1908 ميلادي: توليد نخستين كرامپون 10 تيغه و كلنگ كوتاه يخ‌نوردي.

. نخستین صعود زمستانی ایرانی، به قله‌ی دماوند در سال 1335 توسط خلیل میلانی، غلامرضا اکینچه و محمدباقر زیارتی و دومین صعود زمستانی به قله‌ی دماوند در سال 1336 توسط حسین عسگری، حسین حاج‌کریمی و داوود محمدی‌فر، و نخستین صعود زمستانی به قله‌ی کلون بستک توسط مرتضی رحیم‌پناه و ناصر حسام‌زاده و قله‌ی خلنو توسط محمود سنجری در سال 1336 و هم‌چنین نخستین صعود زمستانی به قله‌های علم کوه و مرجیکش، به سرپرستی حسین رضایی در سال 1337، نیز پیش از سال 1960 میلادی برابر با سال 1339 خورشیدی به وقوع پیوسته است.

    • 1909 ميلادي: صعود تا 7500 متري كي‌دو.
    • 1911 ميلادي: صعود تمام قله‌هاي 4000 متري آلپ.
    • 1912 ميلادي: راه‌يابي به قراقروم.
    • 1913 ميلادي: صعود به قله‌ي «مك‌كاينلي» در آلاسكا.
    • 1921 و 22 ميلادي: صعود تا ارتفاع 8320 متري قله‌ي اورست.
    • 1924 ميلادي: جورج مالوري و آندروایرواين در ارتفاعات قله‌ي اورست ناپديد شدند.
    • 1925 ميلادي: صعود ديواره‌ي شمال غربي «سيورتا».
    • 1927 ميلادي: مشكل‌ترين سنگ‌نوردي در انگلستان قبل از جنگ جهاني دوم.
    • 1928 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي لنين 7134 متر.
    • 1930 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «جانگ سونگ 7473 متر».
    • 1931 ميلادي: صعود به قله‌ي «كامت 7756 متر» بلندترين قله‌ي صعودشده تا اين زمان.
    • 1932 ميلادي: صعود به قله‌ي «نانگاپاربات» تا ارتفاع 6949 متر.
    • 1933 ميلادي: صعود از ديواره‌ی‌ شمالي «سيماگراند دولاوردو» و صعود نخستين زن به قله‌ي دماوند.
    • 1933 و 34 ميلادي: شناسايي يخچال‌هاي علم كوه و صعود به آن.
    • 1935 ميلادي: صعود از ديواره‌ي شمالي «گراندژوراس».
    • 1936 ميلادي: چهار جوان آلماني و اتريشي روي ديواره‌ي «آيگرواند» كشته شدند، دو كوه‌نورد آلماني مسير گرده‌ي آلماني‌ها را در منطقه‌ي علم كوه صعود كردند.
    • 1937 ميلادي: دو كوه‌نورد، روي ديواره‌ي شمال شرقي «باديل» كشته شدند.
    • 1937 ميلادي: هفت‌ كوه‌نورد آلماني و نه شرپا در «نانگاپاربات» بر اثر ريزش بهمن از بين رفتند.
    • 1938 ميلادي: اولين صعود از ديواره‌ي «آيگر» انجام شد.
    • 1938 و 39 ميلادي: كي‌دو، تا ارتفاع 7925 و 8382 متر صعود شد و چهار نفر كشته شدند.
    • 1939 تا 45 ميلادي: در سال‌هاي جنگ ديواره‌هاي مختلف صعود شد، 1942 ديواره‌ي غربي «ماوك» مشكل‌ترين مسير تا آن زمان صعود شد.
    • 1946 ميلادي: دو سوزني در آلاسكا صعود شد. نخستين زن ايراني به قله‌ي دماوند صعود كرد.
    • 1947 ميلادي: صعود كامل ديواره، در دره‌ي يوسميت (كاليفرنيا)
    • 1949 ميلادي: دولت نپال هيأت‌هاي اكتشافي و كوه‌نوردي را به اخذ مجوز ملزم ساخت.
    • 1950 ميلادي: قله‌ي آناپورنا نخستين قله‌ي هشت هزار متري صعود شد.
    • 1951 ميلادي: اعزام يك تيم اكتشافي به اورست و تلاش براي دورزني‌ قله‌ي «نانداديوي» دو كوه‌نورد ناپديد شدند.
    • 1952 ميلادي: فعاليت در رشته كوه اند، اعزام دو تيم كوه‌نوردي از كشور سوئيس براي صعود به اورست، تا ارتفاع 8595 متر صعود كردند.
    • 1953 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي اورست و نانگاپاربات.
    • 1954 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي كِي دو، و، چو آيو و نخستين ديواره‌ي صعودشده در ارتفاعات بالا.
    • 1955 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «كانچن چونكا» سومين قله‌ي بلند دنيا و قله ماكالو.
      • 1956 ميلادي: صعود از ديواره‌هاي، برج دِويلس، درويومينگ، نخستين صعود به قله‌ی «لوتسه» و دومين صعود به قله‌‌ی اورست.
      • 1957 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «برودپيك 8074 متر».
      • 1958 ميلادي: حمله به گاشربروم يك، صعود به قله‌ی «راكاپوشي 7788 متر» و قله‌ی «هاراموش 7406 متر».
      • 1959 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ی «سروترو 3128 متر، در پاتاگونيا».
      • 1960 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «دائولاگيري 8176 متر و صعود هفت هزار متري‌هاي ديگر».
      • 1961 ميلادي: صعود به قله‌ي «پنتوس 7879» و «آمادابلام 6856 متر» و صعود از ديواره‌ي « اِل كاپيتان».
      • 1962 ميلادي: صعود به قله‌ي «ژانو 7710 متر» و صعودهاي زمستاني در رشته كوه آلپ.
      • 1963 ميلادي: صعود به قله‌ي اورست، فعاليت‌های زمستاني در آلپ و نخستين صعود زمستاني از گرده‌ي واكر (اسپا).
      • 1964 ميلادي: صعود از آخرين قله‌ي هشت هزار متري «شیشاپانگ‌ما 8046 متر».
      • 1965 ميلادي: صعود زمستاني و انفرادي روي ديواره‌ي شمالي ماترهورن.
      • 1966 ميلادي: صعود زمستاني ديواره‌ي شمالي «ايگر» با يك نفر كشته و صعود از بلندترين قله‌ي قطب 5140 متر.
      • 1968 ميلادي: انجام صعودهاي مشكل و طولاني و زمستاني.
      • 1970 ميلادي: صعود از جبهه‌ي جنوبي آناپورنا و آغاز زمان صعود ديواره‌هاي بلند در هيماليا.
      • 1971 ميلادي: صعود از قله‌ي مشكل «كوينانك كیش 7852 متر» و مونت‌كنيا 5199 متر.
      • 1973 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي اورست، در فصل باران‌هاي موسمي (مون سون).
      • 1974 ميلادي: نخستين صعود به قله‌ي «جانگاپنگ» و صعود سريع ديواره‌ي شمالي ماترهورن و آيگر.
      • 1975 ميلادي: صعود نخستين زنان به قله‌ي اورست. صعود به قله‌هاي دائو لاگیري چهار و گاشربروم دو و سه.
      • 1976 ميلادي: صعود از برج «نيم لس ترانگو» و ديواره‌ي دشوار غربي «جانگاپنك».
      • 1977 ميلادي: دومين صعود كِي دو،‌ انجام شد.
      • 1977 و 78 ميلادي: ديواره‌ي اصلي و شمالي آلپ، يعني آيگر، ماترهورن، گراندژوراس، در زمستان صعود شد.
      • 1978 ميلادي: صعود بدون اكسيژن به اورست و صعود انفرادي روي قله‌ي نانگاپاربات و صعودهاي بزرگ ديگر.
      • 1979 ميلادي: صعود با روش نيمه‌آلپي از يك مسير مشكل روي قله كان چن چونگا.
      • 1980 ميلادي: موافقت مقامات نپال براي صعودهاي زمستاني و صعود انفرادي به قله‌ي اورست در فصل باران‌هاي موسمي.
      • 1980تا 83 ميلادي: انقلابي در سنگ‌نوري روي داد. در يخ‌نوردي نيز پيشرفت‌هايي حاصل شد و آبشارهاي يخي فراواني توجه‌ها را به خود جلب كرد.
      • 1981 ميلادي: صعود ديواره‌ي جنوبي لوتسه، اولين صعود ديواره‌ي جنوب غربي شيشاپانگما.
      • 1983 ميلادي: صعود ديواره‌ي كانگ شانگ يا شرق مخوف اورست، اجراي فني يكي از مشكل‌ترين صعودها در هيماليا روي ديواره‌ي هونگو با درجه‌ي سختي 6.
      • 1984 ميلادي: صعود از ديواره‌ي جنوبي آناپورنا بدون استفاده از طناب ثابت و صعود روي ديواره‌ي شمالي اورست.
      • 1985 میلادی: صعود ميليونر 55 ساله به قله‌ي اورست.
      • 1986 ميلادي: صعود هر سه ديواره‌ي بزرگ شمالي آلپ. در كِي دو، سيزده نفر از بهترين كوه‌نوردان دنيا كشته شدند. تا این زمان «مِسنِر» تمام 14 قله‌ي بالاي هشت هزار متري دنيا را صعود كرد.
      • 1987 ميلادي: «جرزي كوكوشكا» دومين كسي بود كه تمامي قله‌هاي هشت هزار متري را صعود كرد، وي در سال 1989 روي ديواره‌ي صعودنشده‌ي جنوبي كشته شد.
      • 1988 ميلادي: صعود مسيري مشكل روي ديواره ي شرقي برج «نيم لس ترانگو».
      • 1989 ميلادي: صعود استثنايي و قابل تحسين روي ديواره‌ي «ژانو» با درجه‌ی سختي 6، صعود 18 قله‌ی 6000 متري در منطقه‌ي ماكالو.
      • 1990 ميلادي: صعود بسيار مشكل از ديواره‌ي جنوبي «لوتسه 8501 متر» به صورت انفرادي (آخرين مشكل بزرگ هيماليا).
      تاريخ كوه‌نوردي جهان
      اساطير ايران، نخستين كوه‌نوردان جهان:
      = نخستين كوه‌نوردان ايران، از اساطير بوده‌اند، آن هم نه انسان‌هاي معمولي كه از رهبران كشور، كيومرث نخستين پادشاه دوران اساطير، كوه‌نوردي بود خودساخته، ‌اهل كوه و كمر، كه پادشاهي را از كوهستان آغاز كرد و در ارتفاعات كوهستان، برج و بارو ساخت و در حقيقت بر جامعه‌ي آن روزگار كه بيشترينشان از كوه‌پيمايان و جستجوگران ريشه‌ي گياهان و خوراكي‌ها بودند حكمراني نمود.

      چون آمد به برج حمل آفتاب
      كيومرث شد بر جهان كدخداي
      سر تخت و بختش برآمد ز كوه


      جهان گشت با فر و آيين و تاب
      نخستين به كوه اندر آن ساخت جاي
      پلنگينه پوشيد خود با گروه

      فرانك:
      فرانك نخستين زن كوه‌نورد اسطوره‌ايي كه شوهرش آبتين در دوران ضحاك تازي به قتل رسيده بود. براي حفظ جان فريدون و گرفتن انتقام خون همسر، طفل خردسال را بر دوش گرفت و پس از كوه‌پيمايي‌هايي فراوان و تحمل رنج زياد در عبور از ارتفاعات صعب‌العبور، خود را به بلنداي كوهستان‌هاي البرز رساند و فريدون را به مردي سال خورده و متدين سپرد تا از گزند ضحاكيان در امان بماند.

      شوم ناپديد از ميان گروه
      بياورد فرزند را چون نوند
      چو بگذشت بر آفريدون دوهشت

       

      مر اين را برم سوي البرز كوه
      چو غرم ژيـان سوي كوه بلند
      ز البرز كوه اندر آمد به دشت

      فريدون براي مدت شانزده سال در كوهستان‌ها و قله‌هاي رشته كوه البرز، به كوه‌پيمايي و كسب تجربه پرداخت. هنگامي كه جواني برومند و جنگاور شد، به جانب دشت و صحرا سراز گشت.
      كه از آن پس به رهبري مادر و ياري كاوه‌ي آهنگر. عليه بيدادگري ضحاك قيام كرد و به پيروزي دست یافت.

       

      صعود آرش كمانگير به قله‌ي دماوند:
      آرش: (رَ) نام پهلواني كماندار از لشكر منوچهر. منوچهر در آخر دوره‌ی حكمراني خويش از جنگ با فرمانرواي توران، افراسياب ناگزير گرديد نخست غلبه افراسياب را بود و منوچهر بمازندران پناهيد لكن سپس برآن نهادند كه دلاوري ايراني تيري گشاد دهد و بدانجاي كه تير فرود آيد مرز ايران و توران باشد. آرش نام پهلوان ايراني از قله‌ي دماوند تيري بيفكند كه از بامداد تا نيمروز برفت و به كنار جيحون فرود آمد و جيحون حد شناخته شد.
      تخت‌گاه جمشيد بر فراز قله‌ي دماوند:
      كوه البرز كه به منزله‌ي آلپ كشور است، آتشفشاني خاموش است، دماوند بلندترين قله‌ي از برف پوشيده، در تاريخ افسانه‌‌هاي ايران موقعيتي ممتاز دارد، به عقيده‌ي بوميان تخت‌گاه جمشيد پادشاه افسانه‌‌هاي ايران بر فراز اين كوه بوده است.
      تولد منوچهر بر بلنداي البرز:
      منوچهر در كوه بزرگي به نام منوش (اوستا) يا مانوش (بندهش) يا مانوشان تولد يافت (پورداوود)
      در بندهش (2/12) آمده است، كوه زرددز كه آن را نيز مانوش گويند از رشته‌كوه‌هاي البرز است.
      در بندهش (10/12) آمده، كوه مانوش بسيار بزرگ است، كوهي است كه منوچهر بر بالاي آن تولد يافته است، منوش يا منوچهر نام پسر ايرج پادشاه هفتم از سلسله‌ي پيشداديان است. (ناظم‌الاطباء)
      ششصدسال پيش از ميلاد مسيح:
      فروبل، فریدريش ويلهم آگوست : مربي آلماني 1782-1852 ميلادي، بنيانگزار اولين كودكستان در سال 1837 و اولين مدرسه‌ي تربيت معلم كودكستان در سال 1849 در كتاب تاريخ عمومي آموزش و پرورش خود نوشت:
      «ايرانيان در قرن ششم پيش از ميلاد مبتكر ايجاد كودكستان و دبستان براي كودكان و نوجوانان پسر بودند كه در آن‌ها به پرورش توجه بيشتر مي‌شد و از جمله راستگويي، نيت خوب داشتن و كار خوب انجام دادن، احترام به سالخوردگان، دفاع از وطن، تيراندازي سواري، شنا و كوه‌نوردي تدريس مي‌شد.»
      (روزنامه همشهري، ش 3679-1/2/1384 ص 28 برگي از تاريخ)

      سال 480 پيش از ميلاد مسيح:
      در تاريخ دهم اوت سال 480 پيش از ميلاد (مطابق 19 مردادماه) واحدهاي كوهستاني ارتش ايران در جريان لشگركشي خشايارشاه به يونان و اروپاي جنوبي، پس از سه روز جنگ شديد در ارتفاعات مشرف به تنگه‌ی ترموپيل واقع در شمال شرقي يونان، سربازان اسپارت از جمله (لئونيداس) شاه آن سرزمين را شكست دادند و راه را براي عبور واحدهاي پياده و سوار امپراتوري ايران باز و بي‌خطر كردند تا به سوي آتن به پيش‌روي خود ادامه دهند. »
      هرودت يوناني پدر تاريخ چنين نوشته است:
      «روز ديگر باز جنگ در گرفت، خشايار شاه در انديشه‌ي چگونگي اقدام بعدي بود ... يكي از اهالي «بالي» به نام « افيالت» به اميد پاداش خبر داد كه راه ديگري از بالاي كوه به «ترموپيل» مي‌شناسد، پادشاه «هيدرانه» سردار را با گروهانش به آن خدمت مهم گماشت، سپاهيان ايران از زير درختان بلوط سحرگاه به قله رسيدند.
      تيرهاي پارسيان بر سرشان باريدن گرفت و پادگان «ترموپيل به دست ايرانيان افتاد، عبور سپاه پارس براي تصرف يونان، از كنار داردانل تا آتن سه ماه به طول انجاميد.»

      سال 331 پيش از ميلاد:
      آريوبرزن: سردار نام‌آور ارتش هخامنشي ايران، ژنرال آريوبرزن و هنگ يك هزار نفر‌ي‌اش، در روز 21 مرداد ماه سال 331 پيش از ميلاد، در منطقه‌ي كوهستاني و صعب‌العبور (در بند پارس، تكاب كهكيلويه) سپاه دهها هزار نفري اسكندر مقدوني را متوقف كردند ليكن آريوبرزن و تمام سربازانش بر فراز قلل زاگرس كشته شدند، تا نسل امروز لذت مردن در راه ميهن را درك كنند آريوبرزن تلفاتي بسيار به سپاهان اسكندر وارد ساخت.
      كاليستنس، مورخ رسمي اسكندر نوشته است كه اگر چنين مقاومتي در گاوگاملا (كردستان كنوني عراق) در برابر ما مشاهده شده بود،‌ شكست‌مان قطعي بود. (روزنامه همشهري، ش 3464 تازه‌هاي دنياي رسانه‌ها) در لغت‌نامه‌ي دهخدا آمده است در اين حال، موقع مقدوني‌ها چنان بود، كه نه مي‌توانستند توقف كنند و نه پيش روند ... اسكندر از مشاهده‌ي اين احوال غرق اندوه و خجالت گرديد و ... و اكنون مي‌ديد كه بايد عقب بنشيند. به سبب راهنمايي يك اسير ليكيايي، پارسي‌ها ديدند كه از هر طرف اسلحه‌ي مقدوني‌ها مي‌درخشد ... با وجود اين پارسي‌ها تسليم نشدند و جدالي كردند كه خاطره‌ي آن در تاريخ باقي ماند.
      سال 329 پيش از ميلاد:
      در بهار سال 329 پيش از ميلاد سپاهيان اسكندر از آراخوسيا به سوي شمال حركت كرده از گردنه‌ي صعب‌العبور پامير (هندوكش) گذشته و به كرانه‌هاي اكسوس (آمودريا يا جيحون) رسيدند و باكتريا (باختر) و سرزمين سغديان را كه سه سال تمام در برابر آنان دليرانه پايداري كرده بودند متصرف شدند. مركنده (سمرقند كنوني) مركز ستاد اسكندر شد و سپاهيان وي به رود ياكسارت (سيحون ـ سيردريا) رسيدند. در آن نقطه اسكندريه‌ي ديگري به نام اسكندريه‌ي دور يا اقصي (خجند كنوني) بنا كردند. (تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سده‌ي هجدهم ميلادي «ن. وپيكولوسكايا»، «آيو. ياكوبوسكي»، «اي. پ. پطروفسگي» و ... ترجمه‌ی كريم كشاورز، انتشارات پيام تهران، 1354 ص 41)
      سال 218 پیش از ميلاد:
      سال 218 قبل از ميلاد، هانيبال به همراه 9000 نفر مرد جنگي با تجهيزات و 27 فيل از كوه‌هاي آلپ عبور كرد
      سال 136 ميلادي:
      امپراتور، هادريان از كوه «اتنا» بالا رفت تا طلوع خورشيد را تماشا كند.