صفحه اصلی    تازه ها    ادبیات    تاریخ و سیاست    روانشناسی و جامعه شناسی    علوم    کودک و نوجوان    متفرقه

ناشر:سبزان
تاريخ چاپ: 1384
نوبت چاپ:اول
تيراژ:1200 نسخه
قيمت: تومان
شابک: 5 – 60 – 6061 – 964

 

ستاره شناسی

بررسی نظریه ها و مسایل اصلی در ستاره شناسی نوین

 

نویسنده: استیسی پلن

ترجمه: نگار نامور یکتا -هاشم سیماب

فهرست
واقعیتهای فیزیکی                          9
دربارهی جرمها        9
دربارهی گازها          22
دربارهی نور           25
دربارهی فاصله      36
آسمان و تلسکوپها                        43
سیستمهای مختصاتی و مقیاسهای زمانی       43
ابزارهای رصدی     56
سیارههای خاکی                           63
سیارههای خاکی     63
تشکیل سیارههای خاکی        64
سیر تکاملی سیارههای خاکی     67
عُطارد (تیر)       71
زهره (ناهید)      75
زمین     79
مـاه     85
مریخ (بهرام)       89
ماههای مریخ        91
سیارههای مشتریگون و ماههایشان                97
مشتری     98
زحل      99
اورانوس      100
نپتون     100
ماهها        102
ماههای مشتری       103
حلقهها        108
خردههای باقیمانده                              112
دنبالهدارها       113
شهابسنگها     117
سیارکها      122
پلوتو و شارون             126
محیط میان ستارهای و شکلگیری ستارهها                     131
محیط میانستارهای       131
شکلگیری ستارهها       142
ستارههای رشتهی اصلی و خورشید                       151
تعادل در ستارهها       151
ویژگیهای رصدی ستارهها       152
خورشید       165
سیر تکاملی ستارهها                              185
چرا ستارهها متحول میشوند؟       185
ستارهها چگونه رشد میکنند؟       189
ستارههای بزرگتر از 8 برابر جرم خورشید     190
ستارههای بزرگتر از 8 برابر جرم خورشید: ابرنواختر        194
ما از کجا آمدهایم؟      197
باقیماندههای ستارهای                               207
فشار گاز تبهگن        207
کوتولههای سفید        207
ستارههای نوترونی      210
سیاهچالهها       214
کهکشانها و خوشهها                              219
راه شیری     219
کهکشانهای معمولی      226
توزیع کهکشانها        230
کهکشانهای فعال و اختروشها       234
کیهانشناسی                                     243
قانون هابل     243
قانون هابل و انبساط عالَم        244
قانون هابل و سن کیهان       244
قانون هابل و اندازهی کیهان      245
انفجار بزرگ       245
جهانی سرشار از تابش     247
زندگی در کیهان        256
پیوست 1: ثابتهای فیزیکی و اخترشناسی       261
پیوست 2: واحدها و تبدیل واحدها        262
پیوست 3: قوانین جبری        263
پیوست 4: نمودار زمانی تاریخ ستارهشناسی     265

 

مقدمه مترجم
کتابی که پیش رو دارید، از مجموعه کتابهای "اسکوم" درباره ستارهشناسی است انتشار این مجموعه کتابها با هدف ارتقا و تحول نظام آموزشی در امریکا، برای دانشآموزان دبیرستانی و کالج، از دههی  1930 بهوسیله دنیل اسکوم شروع شد و تا به امروز ادامه دارد موضوع اصلی کتابها در ابتدا مربوط به ریاضی و علوم فیزیکی میشد اما بعد به بسیاری از زمینههای دیگر نیز پرداخت حالا مجموعه کتابهای "خلاصهای از نظریه و مسایل اسکوم درباره "، که تقریبا همیشه به اختصار "خلاصهی اسکوم" نامیده میشود، گسترهی گوناگونی از موضوعات دانشگاهی را در بر میگیرد از ویژگیهای این مجموعه کتابها، رعایت استاندارهای آموزشی، به روز کردن دادهها و عددها و نیز تمرینها و مثالهای زیاد است از این کتابها در بسیاری از دورههای آموزشی استفاده میشود
در ایران، این کتابها به "سری شومز" معروف است و در سالهای اخیر برخی از عنوانهای این مجموعه به صورت کپی و به زبان انگلیسی منتشر شده است کتاب ستارهشناسی اسکوم نیز در چند سال اخیر و به دلیل علاقه "روز افزون" دانشآموزان دبیرستانی به شرکت در المپیاد نجوم و احتمال استفاده از آن در طراحی سوالها، طرفداران بسیاری پیدا کرده و تا به حال دستکم دو ترجمه از آن در بازار وجود دارد دلیل ترجمهی - به احتمال - سوم، وجود اشتباههای قابل توجه علمی و نگارشی در موارد پیشین است برخی از این اشتباهها در کتاب اصلی وجود داشتهاند که به صورت پانویس به آنها اشاره کردهایم
در ترجمهی این کتاب سعی شده تا آنجا که در توانمان بوده، به زبان مادری پایبند بمانیم و با وجود محدودیت بسیار در منابع فارسی، آنچه بیشتر در میان منابع متداول بوده را انتخاب کنیم همچنین از افراط در فارسیسازی و ساختن ترکیبهای نامفهوم دوری کردهایم و در مواردی هم اصل کلمه برای جستوجوی بیشتر علاقهمندان آورده شده است
امیدواریم نتیجهی کار، رضایت علاقهمندان به ستارهشناسی و زیباییهای آسمان را به دست آورد بیتردید این کتاب نیز، خالی از ایراد و اشکال نیست برای کمک کردن به رفع این ایرادها و تصحیحشان و در صورت هر گونه پیشنهاد یا انتقادی، با نشانیhashem@gmailcom  مکاتبه کنید

مقدمه
هدف این کتاب، ارایه کلیاتی در مورد ستارهشناسی به عنوان یک کتاب مقدماتی است بسیاری از مطالب این کتاب، خلاصه شده است و دانشآموزان باید از این کتاب به عنوان راهنمایی برای اصول کلیدی اخترشناسی مدرن استفاده کنند، نه مرجعی کامل در این باره
عنوانهایی که در این کتاب بررسی میشوند از اخترشناسی سیارهای تا کیهانشناسی در دنیای مدرن را در بر میگیرد فصل نخست، بیشترِ دانش فیزیکی که نیاز است تا درکی مقدماتی از پدیدههای اخترشناسی بر آن استوار شود را پوشش میدهد دانشآموزان اغلب علاقهمندند با پیشروی در کتاب، دوباره و دوباره به این بخش باز گردند ترتیب مطالب کتاب شبیه رایجترین شیوهای است که در کتابهای درسی استفاده میشود (از اجرام نزدیکتر به اجرام دورتر)، اما بسیاری از فصلها به کلی مستقل از باقی فصلهاست و ممکن است فقط چند ارجاع به فصلهای پیش داشته باشد بنابراین میتوان آنها را بدون درنظر گرفتن ترتیبشان مطالعه کرد
این کتاب شامل مسایل ریاضی حل شدهی بسیاری است تا برای دانشآموزانی که علاقهمندند بیشتر به صورت عملی تمرین کنند، مناسب باشد این مسایل با جزییات دقیق، میتواند حتا برای دانشآموزانی که در ریاضیات ماهرند نیز مفید باشد آنها میتوانند بیاموزند چگونه مسایل نجومی که چندین مرحله دارد، حل میشود
دوست دارم از بسیاری از کسانی که در این کار یاریام کردند، تشکر کنم از بازخوان ناشناسی که پیشنهادهای بسیار کاربردی به من داد و به خصوص، ویراستاران گلن مات از مکگرو-هیل و الن هانت از انتشارات کیورد که به نویسندهای تازهکار با شکیبایی بسیار راهنمایی و کمک کردند همچنین از جان آرمسترانگ برای ویرایش دستنویسهای بسیار ابتدایی (و بنابراین بسیار پر اشکال) و نیز دانشجویانم در دانشگاه واشینگتن که منبع بزرگی از دانش و الهام بودند، تشکر میکنم
استیسی پلن
استیسی ای پلن در پنسیلوانیا به دنیا آمد و دکترای خود را در اخترفیزیک ستارهای از دانشگاه آیوا دریافت کرد او بعد به سیاتل رفت و در دپارتمان اخترشناسی دانشگاه واشینگتن مشغول به کار شد و حالا استادیارِ دانشکدهی فیزیک دانشگاه ایالتی وِبِر اوگدن در یوتا است همچنین خانم پالن مدیر آسماننمای بسیار مجهز این دانشگاه نیز هست
بر گرفته از سایت رسمی استیسی پلن

فصل اول
واقعیتهای فیزیکی
در پیوست 1 فهرستی از ثابتهای فیزیکی و اخترشناسی، پیوست 2 واحدها و تبدیل واحدها و پیوست 3 شرح مختصری دربارهی جبر و روابط جبری آمده است جدولهای دو فصل 3 و 4 نیز به اطلاعات کلی دربارهی سیارهها همچون جرم، شعاع و اندازههای مدارشان میپردازند توصیه میکنیم در مواردی که لازم است نگاهی به آنها بیندازید

دربارهی جرمها
جرم
جرم از ویژگیهای ذاتی یک جسم است که تعداد پروتون، الکترون و نوترونهای تشکیلدهندهاش را نشان میدهد وزن یک جسم نوعی نیرو است و به اینکه چه اثرهای گرانشیای عمل میکنند، بستگی دارد (مثلا اینکه یک جسم بر روی زمین قرار دارد یا روی ماه، بر وزنش تاثیر گذار است) اما جرم یک جسم، همواره ثابت است جرم را با یکی از دو حالت m یا M مشخص میکنند و با کیلوگرم (kg ) اندازهگیری میشود

حجم
حجم هر جسم فضایی است که آن را اشغال میکند و واحد آن متر مکعب (m3 ) است مساحت کره از معادله  S = 4πr2  و حجم آن با V =  4/3πr 3 به دست میآید که در آن r شعاع و π برابر 31416  است

چگالی
چگالی یک جسم، نسبت جرم بر حجم (تقسیم جرم بر حجم) است و اغلب آن را با ρ (حرف یونانی “رو”) نشان میدهند واحد متداول آن kg/m3 است

 

گرانش
گرانش اصلیترین نیرویی است که بر اجرام نجومی اثر میگذارد گرانش همیشه نیرویی کِشنده (جذب کننده) است و اجسام را به طرف هم میکشد نیروی گرانش بین دو جسمِ کرویِ همگن،  به جرم و فاصلهی آنها از هم بستگی دارد هر چه دو جسم از هم دورتر باشند، نیروی گرانش کمتری بر آنها اعمال میشود معادلهی گرانش به قانون گرانیِ نیوتن شهرت دارد:

 

که در آن M و m جرم دو جسم مورد نظر، d فاصلهی بین مراکز آنها و G ثابت گرانش است: 667×10-11 m3/kg/s2    واحد نیرو نیوتن (N ) بوده که برابر 1 kg m/s2 است اگر اندازهی دو جسم در مقایسه با فاصلهشان، d ، از هم بسیار کوچک باشد، معادلهی بالا برای شکلهای دلخواه و توزیعهای مختلف جرم نیز معتبر است

بیضی
همهی سیارهها در مدارهای بیضوی که بسیار به دایره نزدیک است به دور خورشید میگردند یک بیضی همانطور که در شکل 1-1 دیده میشود با قطر بزرگش (به طول 2a ) و قطر کوچکش (به طول 2b ) تعریف میشود برای هر نقطه همچون A که بر روی بیضی تعریف شده باشد، مجموع فاصلهها از نقطهی کانونی  AF و AF΄ همواره ثابت است به عبارت دقیقتر:

خروج از مرکز بیضی از معادلهی e  = FF΄/ 2a بهدست میآید با داشتن اندازهی نیمقطر بزرگ a و نیم قطر کوچک b ، داریم:

 

خورشید بر روی یکی از کانونهای بیضیای است که با حرکت یک سیاره به دور آن شکل میگیرد حال تصور کنید که خورشید در کانون F قرار دارد وقتی که سیارهای در امتداد قطر بزرگ خورشید و در نقطهای از قطر باشد که به خورشید نزدیکتر است، میگوییم سیاره در حضیض خورشیدی قرار دارد و زمانی که در دورترین نقطه از F در امتداد قطر بزرگ است، میگوییم سیاره در اوج خورشیدی است در این صورت داریم:

 

که در آن dp معرف موقعیت سیاره در حضیض و da نشاندهنده جایگاه سیاره در اوج است
قوانین کپلر
قانون یکم کپلر: سیارهها در مدارهای بیضی شکلی در حرکتند و خورشید در یکی از کانونهای بیضی است

قانون دوم کپلر: حاصلضرب فاصله از کانون و سرعت عرضی، یک ثابت است خط عرضی سرعت، عمود بر خطی است که از جسم به کانون رسم میشود (شکل 1-1 را ببینید) به عنوان یک نکته در حل مسایل به خاطر داشته باشید که وقتی سیاره در اوج یا حضیض است (دورترین یا نزدیکترین فاصله تا خورشید) تمامی سرعت، عرضی است بیان دیگر این موضوع یعنی خط واصل سیاره تا خورشید، در دورههای زمانی برابر، سطحهای مساوی را جاروب میکند

قانون سوم کپلر: نسبت مربع دورهی تناوب، P (مدت زمانی که سیاره یک دور کامل در مدارش میچرخد) و مکعب نیمقطر بزرگ مدار، a ، برای تمامی سیارهها در منظومهی خورشیدی ثابت است وقتی P را بر حسب سال و a را برحسب واحد نجومی ، AU (یک AU متوسط فاصله زمین تا خورشید است)، در نظر بگیریم قانون سوم کپلر به صورت زیر بیان میشود:

با استفاده از مکانیک نیوتنی، قانون سوم کپلر به صورت زیر بیان میشود:

 

که m و M جرم دو جسم هستند این بیان قانون نیوتن برای محاسبهی جرم اجرام خارج از منظومهی خورشیدی مورد استفاده قرار میگیرد

 

 

 

 

 

تصویر 1-1: یک بیضی جسم بر روی آن در حال حرکت است
و بهطور مثال خورشید، همواره بر روی کانون F قرار دارد

سرعت دورانی
اگر جسمی در مدار دایرهای به دور جرم بسیار پرجرمتری بگردد، سرعت ثابتی دارد که با معادله زیر حساب میشود:

 

که در آن M جرم جسمی است که در مرکز دوران است و  d فاصلهی بین دو جسم است اگر مدار به جای دایره بیضوی باشد، باز هم این معادله قابل استفاده است در این حالت معادله، سرعت میانگین جسم در حال گردش را به دست میدهد اگر  dبر حسب متر باشد، یکای سرعت دورانی متر بر ثانیه m/s خواهد بود (در حالتی که
G = 667 × 10-11 m3 /kg /s2 )

سرعت گریز
جسمی با جرم m همچنان در مدار باقی خواهد ماند به شرطی که سرعتش از مقدار زیر فراتر نرود:

 

که به آن سرعت گریز میگویند دقت کنید که در این فرمول نیز  M جرم جسم بزرگتر است سرعت گریز به جرم جسم کوچکتر (m ) وابسته نیست

تکانهی زاویهای
همهی اجرامی که در مداری میگردند، شاخصهای به نام تکانهی زاویهای دارند تکانهی زاویهای کمیتی پایدار است برای تغییر تکانهی زاویهای یک مجموعه، به کنش خارجی احتیاج است (یک گشتاور اساسی) تکانهی زاویهای، به جرم m ، فاصله از جسمی که به دور آن میگردد  r و سرعت عرضی جسمی که در مدار قرار دارد، v ، وابسته است:

جرم سیارهها ثابت است پس برای ثابت ماندن تکانهی زاویهای لازم است عامل v r ثابت بماند این همان قانون دوم کپلر است

انرژی جنبشی
اجسام متحرک در مقایسه با آنهایی که ثابت هستند، انرژی بیشتری دارند (البته در سطح انرژی یکسان، مثلا در یک ارتفاع از زمین) انرژی حرکتی، انرژی جنبشی نامیده میشود و هم به جرم جسم m  و هم به سرعت آن v ، بستگی دارد انرژی جنبشی با معادله زیر به دست میآید:

 

واحد یا یکای انرژی جنبشی (و بهطور کلی انرژی) ژول (J ) است: 1 kgm2/s2 = 1 ژول توان برابر است با انرژی بر حسب زمان که واحدش وات (W ) یا J/s است

انرژی پتانسیل گرانشی
انرژی پتانسیل گرانشی، انرژیای است که به واکنش نیروی گرانشی بستگی دارد برای دو جرم  m و M ، در فاصلهی d از همدیگر داریم:

نمودار زمانی تاریخ ستارهشناسی

دوره

تاریخ

چه کسی

چه چیز

باستان

35000 قم

غارهای لاسکاوس

شامل نمادهایی از خورشید / ستاره است

 

7000 قم

Abris de las Vinas (اسپانیا)

نخستین تصویر از دورههای هلالی ماه (فازها)

 

3500 قم

پروتو - اروپاییان

شروع به ساخت ساختارهایی با سنگهای بزرگ مانند استونهنج

 

3500 قم

بابلیها / مصریها

شناسایی صورتهای فلکی

 

2000 قم

بابلیها

حرکت سیارهها را ثبت کردند

 

 

بابلیها / مصریها

شناسایی گرفتها

 

500 قم

یونانیها

به صورت گسترده فهمیدند که ماه و زمین کرویاند

 

273 تا 293 قم

اراتُستن

محیط زمین را اندازهگیری کرد

 

200 قم

بابلیها

گرفتها را پیشبینی کردند

 

200 قم

بابلیها / مصریها

به وضوح حرکت تقدیمی قطبهای زمین را تشخیص دادند

قرون وسطی

قرن 4 تا 11

فارسها و عربها

پیشرفت شدید در نجوم: نقشههای ستارهشناسی و فهرستها، حرکت سیارهها و ماه؛ تخمینهای بهتر از اندازهی زمین و بهبود تقویم

 

813

المامون

مدرسهی نجوم بغداد را پایه گذاری کرد

 

813

بطلمیوس

کتاب Mathematike Syntaxis بطلمیوس با نام المجسطی (کار بزرگ) به عربی ترجمه شد بعدها دانشمندان لاتین به آن Almagest گفتند

 

903

صوفی

کاتالوگ ستارههایش را ساخت [منظور صورالکواکب است م]

 

1054

ستارهشناسان چینی

رصد ابرنواختر در گاو (اکنون بقایای این ابرنواختر مشهور به سحابی خرچنگ یا M1 است

رنسانس

1543

کپرنیک

کتاب De revolutionibus Orbium Coelestium را منتشر کرد که در آن دلایل ریاضی برای نظریهی خورشید مرکزی جهان ارایه داده بود

 

1572

تیکو براهه

ابرنواختری در صورت فلکی ذاتالکرسی کشف کرد

 

1576

تیکو براهه

رصدخانهای را در اورانیبورگ تاسیس کرد

 

1582

پاپ جرج هشتم

تقویم گرگوری را معرفی کرد

 

1595

دیوید فابریسیوس

ستارهی متغیر بلند دورهای را در صورت فلکی قیطس به نام میرا کشف کرد

 

17 فوریه 1600

جوردانو برونو

پس از 8 سال حبس، به دلیل کفرگویی، بد خلقی، ارتداد و به چالش کشیدن اصول رسمی کلیسا در مورد منشا و ساختار جهان سوزانده شد

 

1603

جان بایر

کاتالوگ ستارهشناسیاش به نام Uranometria را منتشر کرد روش اختصاص حروف یونانی به ستارهها را با عنوان سیستم بایر رایج کرد که هنوز ستارهشناسان از آن استفاده میکنند

 

1604

کپلر

ابرنواختری را در مارافسای کشف کرد

 

1608

لیپرشی

عینک ساز هلندی اولین تلسکوپ را اختراع کرد

 

1609

گالیله

اولین استفاده از تلسکوپ برای اهداف نجومی: کشف 4 قمر مشتری، رصد درههای ماه و راه شیری

 

 

کپلر

دو قانون نخستِ حرکت سیارهها را منتشر کرد

 

1611

گالیله، شاینر و فابریکیوس

لکههای خورشیدی را رصد کردند

 

1612

پیرسک

سحابی جبار را رصد کرد (M 42)

 

1619

کپلر

قانون سوم حرکت سیارهها را در Harminice Mundi (هارمونی جهان) منتشر کرد

 

1631

کپلر

گذر عطارد را پیشگویی کرد، پس از آن کاسینی، این گذر را دید

 

1632

گالیله

کتابش به نام گفتگو دربارهی دو نظام جهانی عمده را منتشر کرد

 

1633

گالیله

تحت نیروی دادگاه تفتیش عقاید مجبور شد حرف خود را بهطور رسمی پس بگیرد

 

1639

هوروکس

گذر زهره را رصد کرد

 

1647

هِوِلیوس

نقشهای از ماه منتشر کرد

 

1656

هویگنس

ماهیت حلقههای زحل و تیتان، بزرگترین قمر زحل را کشف کرد

 

1659

هویگنس

نشانههایی بر سیارهی مریخ مشاهده کرد

 

1666

کاسینی

کلاهکهای قطبی مریخ را رصد کرد

 

1668

نیوتن

اولین تلسکوپ بازتابی (نیوتنی) را ساخت

 

1669

مونتاناری

ماهیت متغیر الغول را کشف کرد

 

1671

رصدخانهی پاریس

تاسیس شد

 

1675

رصدخانهی گرینویچ

تاسیس شد

 

 

رومر

سرعت نور را اندازه گرفت

 

 

کاسینی

شکاف بین حلقههای زحل را کشف کرد

 

1683

کاسینی

نور دایرهالبروجی را کشف کرد

مدرن

1687

نیوتن

کتاب Philosopihiae Naturalis Prinsipia Mathematica را منتشر و نظریهی جهانی گرانشاش را بیان کرد

 

1705

هالی

بازگشت دنبالهدار هالی را برای سال 1758 پیشبینی کرد

 

1725

فلمستد

اولین ستارهشناس سلطنتی انگلیس، کاتالوگ ستارهایش را
منتشر کرد او ستارهها را بر اساس افزایش بُعد در هر صورت فلکی شمارهگذاری کرد

 

1728

هالی

حرکت خاصه را کشف کرد

 

 

بردلی

نظریهی ابیراهی را برای ستارههای ثابت پیشنهاد داد که شامل ابیراهای نور میشد

 

1729

هال

اصول عدسیهای آکروماتیک را پیشنهاد داد

 

1750

رایت

دربارهی منشا منظومهی خورشیدی اندیشید

 

1755

کانت

فرضیهی منشا اجرام آسمانی را ارایه داد

 

1758

پالیتش

بازگشت دنبالهدار هالی را در زمان پیشبینی شده رصد کرد

 

1761

لومونوسُو

جو زهره را کشف کرد

 

1781

مسیه

جستوجوی دنبالهدارها باعث شد اجرام اعماق آسمان را بشناسد و کاتالوگش را کامل کند (کهکشانها، سحابیها و خوشهها)

 

1781

هرشل

اورانوس را کشف کرد

 

1784

گودریک

ماهیت متغیر دلتا قیفاووس را کشف کرد

 

1789

هرشل

تلسکوپی با قطر cm 120 در اسلوگ ساخت بهوسیلهی این تلسکوپ ستارههایی در کهکشانهای دیگر تشخیص داد

 

1796

لاپلاس

لاپلاس بر اساس نظریهی تحول ستارهای برای منشا منظومهی خورشیدی "نظریهی سحابی" را پیشنهاد داد

 

1801

پیاتزی

اولین سیارک به نام سِرِس را کشف کرد

 

1802

هرشل

از کشف منظومههای ستارههای دوتایی خبر داد

 

 

ولاستون

در طیف خورشید طیفهای جذبی را مشاهده کرد

 

1803

 

افتادن یک شهاب سنگ در L ' Aigle توضیح در مورد سر منشا شهاب سنگها اعلام شد

 

1811

اُلبر

نظریهای دربارهی دنبالهی دنبالهدارها ارایه داد

 

1814

فرانهوفر

طرحی از جزییات طیفنمایی خورشید تهیه کرد

 

1834

بسل

بینظمیها در حرکت خاصهی شباهنگ را مربوط به همدمی ناپیدا دانست

 

1837

بیر و مَدلر

نخستین نقشهی دقیق از ماه را منتشر کردند

 

1838

بسل

فاصلهی 61 دجاجه را تعیین کرد این اولین اندازهگیری فاصله در ستارههاست

 

1839
تا 1840

دراپر

اولین استفادهی عکاسی در نجوم دراپر از ماه عکاسی کرد

 

1842

دوپلر

اثر دوپلر را کشف کرد

 

1834

شواب

چرخهی لکههای خورشیدی را کشف کرد

 

1846

گاله

سیارهی نپتون را با استفاده از محاسبههای ستارهشناس فرانسوی، لاواریه، کشف کرد

 

1851

فوکالت

با آویختن آونگی به یک سیم بلند از گنبد Pantheon در پاریس دلیلی برای چرخش زمین ارایه داد

 

1859

کیرشوف

خطهای تاریک طیف خورشید را تفسیر کرد

 

1859 تا 1862

آرلگاندر

فهرستی از 300000 ستاره را با نام  Bonner Durchmusteerung ، (BD)  منتشر کرد

 

1862

کلارک

بر پایهی محاسبههای بسل شعرای یمانی B را کشف کرد

 

1860
تا 1863

هویگنس

تحلیل طیف ستارهها را آغاز کرد

 

1868

جانسن و لُکیر

زبانههای خورشید را رصد کردند

 

1877

هال

قمرهای مریخ با نامهای فوبوس و دیموس را کشف کرد

 

 

شیاپارلی

کانالهای مریخ را رصد کرد

 

1890

لاکیر

فرضیهی سیر تکاملی ستارههایش را منتشر کرد

 

 

وگل

دوتاییهای طیفی را کشف کرد

 

1894

لاول

رصدخانهی فلاگستاف را تاسیس کرد

 

1897

رصدخانهی یرکس

تاسیس شد

قرن 20

1900

مولتون و چابرلین

نظریهی منشا منظومهی خورشیدی را پیشنهاد کردند

 

1905

رصدخانهی مونت ویلسون

بهطور انحصاری برای مطالعهی خورشید تاسیس شد

 

1905

اینشتین

اصول نظریهی نسبیت خاص را در مقالهاش به نام
On the Electrodinamics of Moving Bodies
منتشر کرد

 

1908

هرتزشپرونگ

ستارههای کوتوله و غول را کشف کرد

 

 

لویت

رابطهی دوره - درخشندگی را برای قیفاووسیها کشف کرد

 

1911
تا 1914

هرتزشپرونگ و راسل

رابطهی بین قدر مطلق و نوع طیفی را کشف کردند (نمودار H -R )

 

1914

گادرد

آزمایشهای علمی با موشکها را آغاز کرد

 

1915

آدامس

کوتولههای سفید را کشف کرد (شعرای یمانی B )

 

1916

ادینگتن

نخستین نظریه دربارهی ساختار ستارهها را پیشنهاد کرد

 

 

اینشتین

نظریهی نسبیت عام را منتشر کرد

 

1918

شپلی

نخستین مدل برای ساختار کهکشان را ارایه داد

 

1918
تا 1924

کانون

فهرست پایهایاش در مورد طیف ستارهها را منتشر کرد

 

1919

بارنارد

فهرست سحابیهای تاریک را منتشر کرد

 

1920

اشلیفر

انتقال به سرخ کهکشانها را کشف کرد

 

1923

هابل

ثابت کرد کهکشانها خارج از راه شیریاند

 

1926

گادرد

نخستین موشک سوخت مایع را آزمایش کرد

 

1927

اورت

ثابت کرد مرکز راه شیری در راستای صورتفلکی قوس قرار دارد

 

1929

هابل

نسبت خطی بین فاصلهی کهکشانها و سرعت شعاعی آنها را کشف کرد که به قانون هابل مشهور است

 

1930

تومبا

پلوتو را بر پایهی پیشبینی لاول کشف کرد

 

1931

جانسکی

موجهای رادیویی کیهانی را کشف کرد

 

1937

ربر

نخستین رادیوتلسکوپ را ساخت

 

1937
تا 1940

گاموف

نخستین نظریه دربارهی تحول ستارهها را ارایه داد

 

1942

استراند

گمان کرد 61 دجاجه از سوی سیارهای کشیده میشود

 

1944

فن د هولست

پیشنهاد داد هیدروژن میانستارهای باید در طولموج cm 211 تابش کند

 

1946

بای

نخستین عکس راداری از ماه را به دست آورد

 

1947

آمبارسومیان

تجمعات ستارهای را کشف کرد

 

1949

تلسکوپ 200 اینچی هال

در مونت پالومار تکمیل شد

 

1951

ایون و پورسل

تابش 211 سانتیمتر هیدروژن را که فن د هولست پیشبینی کرده بود، کشف کردند

 

1951
 تا 1954

 

ساختار مارپیچی کهکشان ما تعیین شد

 

1955

 

رادیوتلسکوپ 762 متری در جودرل بانک تکمیل شد

 

1957

روسیه

نخستین ماهوارهی مصنوعی پرتاب شد

 

1958

آمریکا

نخستین ماهوارهی آمریکایی پرتاب شد

 

1959

روسیه

لُنیک I از کنار ماه گذشت، لُنیک II بر ماه فرود آمد

 

1961

گاگارین

نخستین انسان در فضا

 

1962

گلن

نخستین پرواز مداری آمریکایی

 

 

روسیه / آمریکا

سیارهنوردها: مارس I (روسیه) و مارینر II (آمریکا)

 

 

 

نخستین اختروش (3c 273) کشف شد

 

 

 

نخستین منشا تابش اشعهی x آشکار شد

 

1965

پنزیاس و ویلسون

تابش پسزمینهی کیهانی را کشف کردند

 

1966

روسیه / آمریکا

نخستین فرود نرم بر ماه (لونا-9 روسیه و سورویور I آمریکا) نخستین سیارهنورد روس در زهره

 

1967

بل و هویش

نخستین تپاختر را کشف کردند

 

1968

آپولو 8

نخستین پرواز سه سرنشیندار به دور ماه

 

1969

آپولو 11: آرمسترانگ و آلدرین

نخستین انسانها بر ماه

 

1970

اوهارا

ماهوارهی اوهارا از آسمان در محدودهی اشعه x
نقشهبرداری کرد

 

1971

آمریکا

نخستین وسیلهی نقلیهی سرنشیندار بر روی ماه

 

1971

روسیه

نخستین فرود نرم بر مریخ و نخستین کاوشگر که به دور مریخ گشت

 

1972

 

ماهوارهی کپرنیک در طولموج فرابنفش، برای رصد ستارهها و مادهی بین ستارهای با توان تفکیک بالا پرتاب شد

 

1973

آمریکا

نخستین عکسها از نزدیکی مشتری بهوسیلهی پایونیر
فرستاده شد

 

1977

 

حلقههای اورانوس کشف شد

 

1978

 

قمر پلوتو، شارون کشف شد

 

1980

آمریکا

ویجر 1 نخستین تصویر از زحل و حلقههایش را فرستاد

 

1983

 

ماهوارهی نجومی فروسرخ، آسمان را در محدوده فروسرخ بررسی کرد

 

1986

 

24 ژانویه: ویجر 2 به اورانوس نزدیک شد
28 ژانویه: فضاپیمای چلنجر دچار حادثه شد
مارس: کاوشگرهای فضایی وگا 1، وگا2 و گیوتو از نزدیکی دنبالهدار هالی گذشتند

 

1987

 

23 فوریه: ابرنواختر 1987 در ابر ماژلانی بزرگ با چشم برهنه دیده شد

 

1988

 

تپ اخترهایی در فاصلهی 17 میلیارد سال نوری کشف شدند [این اندازهگیری اشتباه بود م]

 

1989

 

4 می: ماموریت ماژلان برای به دست آوردن نقشهی راداری از زهره
24 آگوست: ویجر 2 از نزدیکی نپتون گذشت
18 نوامبر: NASA ماهوارهی جستجوگر پسزمینهی کیهان را پرتاب کرد

 

1990

 

24 آپریل: شاتل فضایی دیسکاوری تلسکوپ فضایی هابل را در مدارش قرار داد
5 دسامبر: تلسکوپ کک نخستین تصویرش را (از کهکشان NGC1232 ) گرفت و در لسآنجلس تایمز منتشر کرد

 

1991

 

5 آپریل: رصدخانهی اشعهی گامای کامپتون پرتاب شد
اکتبر: گالیله با سیارک گاسپرا روبهرو شد

 

1992

 

آپریل: تلسکوپ فضایی هابل در ابر ماژلانی بزرگ داغترین ستاره را (با دمای 360000 درجهی فارنهایت) ثبت کرد
16 سپتامبر: نخستین جرم که خارج از مدار پلوتو به دور خورشید میگردد در کمربند کوییپر کشف شد
25 سپتامبر: NASA فضاپیمای رصدگر مریخ را برای مطالعه بر روی سطح و جو مریخ پرتاب کرد
31 اکتبر: واتیکان (پاپ ژان پل دوم) به خطای کلیسای کاتولیک در مقابل گالیله اعتراف کرد

 

1993

 

31 ژانویه: رصدخانهی اشعهی گاما روشنترین انفجار در
طولموج گاما را آشکار و ثبت کرد
دسامبر: فضانوردان شاتل فضایی ایندیور اشکالهای تلسکوپ فضایی هابل را تصحیح کردند

 

1994

 

20 جولای: دنبالهدار شومیکر - لِوی با مشتری برخورد کرد

 

1995

 

7 دسامبر: فضاپیمای گالیله به سیارهی مشتری رسید

 

1998

 

کار ساختن آزمایشگاه بزرگ فضایی که ایستگاه فضایی بینالمللی نام گرفت، آغاز شد

 

1999

 

نخستین سیارهی عبوری فراخورشیدی رصد شد