|
پيشگفتار نويسنده
چاپ پنجم تكنيك هاي مصاحبه و مشاوره يك برداشت روز
آمد از نظريه بنيادي مشاوره معاصر و مقدمه اي مفهومي و
تجربي بر مصاحبه و مشاوره ارايه مي دهد. تاكيد كتاب بر
راهبردهاي فعال و راه حل مدار، در بافت چند فرهنگي و بوم
شناختي است. كتاب حاضر كه جهت استفاده دانشجويان دوره
كارشناسي و كارشناسي ارشد رشته هاي تخصصي و كارآموزان،
مربيان، سرپرستان، مديران و مسئولان خدمات انساني در همه
سطوح نگاشته شده است، بر دانش و مهارت هايي تاكيد مي كند
كه هم در روابط حرفه اي و هم در روابط شخصي كاربرد دارند.
امروزه دانش و مهارت هاي روابط انساني مؤثّر، بيش از
گذشته ضروري است .بخش بزرگي از افراد جامعه ما در نتيجه
تصميم كارفرمايان به كاهش كاركنان، هم در بخش خصوصي و هم
در بخش دولتي و كاهش دسترسي به خدمات انساني و مراقبت هاي
بهداشتي، مشكلات تكان دهنده اي را تجربه مي كنند .
پيامدهاي اولويت دادن به فعاليت هاي سود جويانه، همه
سطوح جامعه را تحت تاثير قرار داده است. نه تنها بسياري از
خدمات ضروري كاهش يافته يا حذف شده اند، بلكه بسياري از
حرفه ها و سازمان هايي كه معيشت خانواده ها به آنها وابسته
بود، از بين رفته اند . اين وضعيت به احساس درماندگي،
ناتواني و بيگانگي فزاينده اي منجر شده است، به گونه اي كه
بخش زيادي از افراد جامعه براي زنده ماندن مبارزه مي كنند.
بي خانماني، فساد، جرم و جنايت ، ورشكستگي، اختلال هاي
عاطفي و خشونت خانوادگي افزايش يافته و اين شرايط به سطوح
بيشتري از اضطراب، انزوا و ناخشنودي در ميان جمعيت گسترده
منجر شده است. متخصصان بهداشت رواني و كاركنان نيمه حرفه
اي خدمات انساني نيز از اين وضعيت مستثني نمانده اند. بخش
عمده خدمات آنان توسط سازمان هاي "مراقبت كنترل شده"
برنامه ريزي مي شود و اغلب با تعارض بين سودمندي اقتصادي و
كيفيت خدمات همراه است. در اين شرايط، روابط ياورانه در
جامعه امروزي، بايد متمركز و راه حل مدار باشد . اين بدان
معني است كه مشاوران بايد به نظريه بنيادي و روش هاي
مشاوره، احاطه كامل داشته باشند تا بتوانند براي تسهيل حل
مشكل و تغيير رفتار رابطه ياورانه ي اثربخشي ايجاد كنند.
اميدوارم اين كتاب بتواند اين دانش و مهارت را در اختيار
شما قرار دهد .
فشارهايي كه بر روابط ياورانه وارد مي شود، داراي معايب و
مزايايي است. يك مزيت مهم اين فشارها آن است كه توجه
مشاوران و درمان گران را به فرمول بندي و دستيابي به اهداف
درماني واقع بينانه در يك دوره زماني معين معطوف كرده است.
بنابراين لازم است مشاوران جهت مقابله با اين فشارهاي
اجتناب ناپذير، راهبردهاي خلاقانه اي كشف كنند و مراجعان
نيز بايد بياموزند كه به طور خلاق به اين چالش هاي جديد
پاسخ دهند. عيب آشكار اين فشارها آن است كه نه تنها شرايط
برخي مراجعان براي درمان هاي كوتاه مدت و متمركز مناسب
نيست، بلكه هنگامي كه خدمات ارايه شده به افراد دچار
بيماري شديد، محدود مي شود، اقدامات پيشگيرانه كمتر مورد
توجه قرار مي گيرد .
تازه هاي اين چاپ
چاپ پنجم تكنيك هاي مصاحبه و مشاوره، منعكس كننده
تغييرهاي اجتماعي و حرفه اي چند سال اخير و تغييرهاي رخ
داده در ماهيت و كيفيت مشاوره و درمان در خدمات رساني
امروزي است. با اينكه صفحه آرايي و محتواي موفق چاپ هاي
قبلي كتاب حفظ شده، برخي رويكردهاي قديمي و منسوخ حذف و
روش هاي جديد تقويت شده اند. در فصل اول تغييرهاي ايجاد
شده در زمينه فرهنگي، اجتماعي و حرفه هاي خدمات انساني را
بسط داده و بر اين نكته تاكيد نموده ام كه چگونه رابطه
ياورانه در بافت درمان قرار مي گيرد كه در جاي خود در درون
نظام هاي اجتماعي بزرگ تر واقع مي شود . فصل دو و سه
دربردارنده تازه ترين پژوهش هايي است كه مدل مشاوره روابط
انساني براساس آنها استوار است. در فصل هاي چهار تا هفت
قسمت هاي مربوط به رويكردهاي فمنيستي و چند فرهنگي را غني
تر ساخته و ديدگاه هاي بوم شناختي و كارگروهي چند رشته اي
را مورد تاكيد قرارداده ام. همچنين قسمت هاي مربوط به
تحليل متقابل را حذف كرده ام . در فصل هشت به منظور نشان
دادن رويكردهاي مساله گشايي يا متمركز بر راه حل چهار
مطالعه موردي اضافه كرده ام. در فصل نه مسايل اخلاقي از
قبيل رازداري و اطلاعات محرمانه، روابط دوگانه، ارايه
تصوير غلط، تعارض در علايق و محدوديت هاي مالي در دسترسي
به خدمات ياورانه را مورد بررسي قرار داده ام. در سرتاسر
متن موضوعات چند فرهنگي مطرح و مثال ها و تمرين هاي مناسبي
ارايه شده است.
مدل مشاوره روابط انساني
مدل
مشاوره روابط انساني، مهارت ها، مراحل و موضوعات مرتبط با
فرايند مشاوره را درهم ادغام مي نمايد . مهارت هاي ارتباطي
شامل توانايي در شنيدن و درك پيام هاي كلامي و غير كلامي و
گوش دادن فعال به اين دو نوع پيام، در يك بافت همدلانه است
. اين مهارت ها مشاوران را قادر مي سازد تا دو مرحله اصلي
مشاوره را پشت سر بگذارند : مرحله برقراري رابطه كه در آن
رابطه و اعتماد ايجاد شده و مشكلات مراجع شناسايي مي شود،
مرحله به كارگيري راهبردها كه شامل انتخاب و به كار گيري
روش هاي مشاوره اي مناسب است . مسايل و موضوعات بافتاري كه
در طول فرايند مشاوره مطرح مي شوند شامل تصريح ارزش ها،
اصول اخلاقي ، جنسيت گرايي، نژاد پرستي، طبقاتي نگري،
ديگرجنس خواهي و ساير موضوعات اجتماعي و شخصي است، كه ممكن
است تاثير مثبت يا منفي بر رابطه ياورانه بگذارند .آشنايي
با ابعاد مهم مدل مشاوره روابط انساني براي اثربخشي مشاور
در انواع موقعيت ها و با افراد مختلف ضروري مي باشد.
در
فصل هاي يك تا چهار مدل سه بعدي مشاوره روابط انساني را
معرفي كرده و ماهيت رابطه ياورانه را با تاكيد بر نظريه و
عمل مورد بررسي قرار مي دهم. در فصل هاي پنج تا هفت به
توصيف نظريه هاي مهم معاصر، رويكردها و راهبردهاي مشاوره
اي خواهم پرداخت. در فصل هفت به بررسي كاربرد اين راهبردها
در موقعيت هاي بحران و فاجعه مي پردازم. در فصل نُه،
ارزش هاي شخصي مشاور و مسايل اخلاقي و حرفه اي پيچيده اي
را كه بر روابط ياورانه تاثير مي گذارند، مورد بررسي قرار
خواهم داد.
باربارا
. اف ، اوكان
پيشگفتار مترجم
در
طول چند سال گذشته، ماهيت و فرايند مشاوره و درمان، و
موقعيت هايي كه مشاوره و روان درماني در آنها ارايه مي
شود، دستخوش تغييرات فراواني شده است. از يكسو مدل ها و
نظريه
هاي مشاوره و درمان دچار دگرگوني شده اند به طوري
كه از رويكرد هاي روان پويشي سنتي، به رويكرد هاي رفتاري -
شناختي و رويكرد هاي سيستمي و در سال هاي اخير نيز به سمت
درمان هاي كوتاه مدت پيامد نگر تغيير كرده اند، از سوي
ديگر موقعيت هاي ارايه خدمات مشاوره و روان درماني،گسترش
يافته است. بخش عمده اين تغيير در ماهيت و فرايند مشاوره و
روان درماني، نتيجه تحول هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي مي
باشد كه فشار زيادي را بر افراد جامعه وارد مي كند به طوري
كه بخش عمده اي از جامعه، كه آمادگي مواجهه با اين دگرگوني
ها را ندارند با مشكلات متعدد مواجه مي شوند. فرايند ياري
رساني به افراد نيازمند، فرايند ظريف و پيچيده اي است كه
مستلزم دانش و مهارت و نگرش درست مي باشد و شايد به دليل
ظرافت كار مشاوره است كه بسياري از متخصصان آن را آميزه اي
از علم و هنر مي دانند.
كتابي
كه پيش روي شما است ترجمه چاپ پنجم كتاب
"ياري
رساني مؤثّر: تكنيك هاي مصاحبه و مشاوره"
مي باشد. كتاب مذكوركه توسط يكي از استادان برجسته
روانشناسي مشاوره تاليف شده و طي سال هاي گذشته از منابع
مهم رشته هاي روانشناسي، مشاوره و مددكاري اجتماعي بوده
است، بر اساس" مدل مشاوره روابط انساني " استوار است كه
فرايند مشاوره را شامل سه بعد مهم مي داند : مهارت ها،
مراحل و موضوعات. مدل مذكور فرايند مشاوره را شامل دو
مرحله اساسي مي داند: مرحله اول شامل برقراري رابطه سازنده
بين مشاور و مراجع است كه درآن مشاور با استفاده از مهارت
هاي ارتباطي موثر رابطه گرم و اطمينان بخشي با مراجع
برقرار نموده و مسايل و مشكلات او را شناسايي و روشن مي
سازد. در مرحله دوم، مشاور پس از روشن سازي مشكلات و تعيين
اهداف مشاوره از راهبردهاي خاص براي رفع مشكل مراجع
استفاده مي نمايد.
رويكرد مشاوره اي ارايه شده در اين كتاب، رويكردي انعطاف
پذير و انطباق پذير است. بدين ترتيب كه به جاي استفاده از
يك يا چند رويكرد نظري در همه موقعيت ها، از راهبردها و
تكنيك هايي كه در يك موقعيت خاص، مفيدترين و منطقي ترين
راهبرد محسوب مي شوند، استفاده مي شود. مدل مشاوره روابط
انساني در سرتاسر كتاب مورد بررسي قرار گرفته و گام هاي
عملي مراحل برقراري رابطه و به كار گيري راهبردها توصيف
شده است. علاوه براين، موضوعات اخلاقي و حرفه اي موثّردر
فرايند مشاوره نيز مورد بحث قرار گرفته است. رويكرد
كاربردي و چارچوب منطقي، ساده، قابل فهم و عملي اين كتاب
بي نظير به خوانندگان كمك خواهد كرد تا خودآگاهي خويش را
افزايش داده، عوامل و نيروهاي اجتماعي تاثيرگذار بر انسان
معاصر را درك كرده و با فرايند مشاوره و ياري رساني موثر
آشنا شوند. تمرين هاي عملي و مثال هاي گوياي "باربارا
اوكان" در كنار ميزان مناسبي از دانش نظري به شما كمك مي
كند تا مهارت هاي ضروري براي ايجاد روابط همدلانه را كسب
كنيد.
تاكيد
بركاربرد عملي راهبردهاي مشاوره اي، توجه دقيق به مسايل
چند فرهنگي، تمركز بردرمان هاي راه حل مدار، توجه به
ديدگاه هاي بوم شناختي و سيستمي، تاكيد بر كار تيمي چند
رشته اي، توجه به موقعيت هاي بحران زا و راهبردهاي مداخله
در بحران و موضوعات حرفه اي و اخلاقي موثر در فرايند
مشاوره و درمان، كتاب حاضر را به صورت منبعي غني و بي نظير
براي فراگيري تكنيك ها و مهارت هاي مشاوره اي و ارتباطي
درآورده است. با توجه به اينكه تاكيد اصلي نويسنده بيشتر
بر فرايند ياري رساني و ارتباط است، بنابراين تمامي كساني
كه به نوعي درگير روابط ياورانه هستند، مي توانند از مطالب
كتاب متناسب با دانش و مهارت خود استفاده كنند. با اين حال
برخي از راهبردهاي مطرح شده فقط درحيطه كار متخصصان حرفه
اي بوده و آموزش تحت نظارت افراد متخصص، براي فراگيري آنها
ضروري مي باشد. اميد است ترجمه اين كتاب در افزايش دانش و
مهارت هاي عملي مشاوران و ساير كاركنان حرفه هاي ياورانه
مفيد واقع شود.
در
آخر وظيفه خود مي دانم از زحمات كليه كساني در آماده سازي
و چاپ اين كتاب مرا ياري نمودند صميمانه تقدير و تشكر
نمايم. همچنين از سركار خانم ناهيد ابراهيم زاده به خاطر
بازخواني متن كتاب و ارايه رهنمودهاي ارزنده و سركار خانم
بني هاشمي به خاطر ويراستاري دقيق كتاب و آقاي مشهدي مدير
انتشارات طلوع دانش در آماده سازي و چاپ كتاب قدرداني و
تشكر مي نمايم.
شهرام
محمدخاني
زمستان
-1382
فصل 1
مقدمه
از
زمان انتشار چاپ چهارم كتاب « تكنيك هاي مصاحبه و مشاوره »
در اوايل دهه1990، فضاي حاكم بر فرايند مشاوره و ياري
رساني به افراد به نحو چشمگيري تغيير كرده است. اين تغيير
به طور عمده در دو حوزه رخ داده است : (1)ماهيت و فرايند
مشاوره و درمان (2)موقعيت هايي كه مشاوره و درمان در آنها
ارايه مي شود .اين دو حوزه كاملاً درهم تنيده اند. به اين
معني كه هر نوع تغيير در بافت مستلزم تغيير متناسب در
مشاوران و درمان گران است.
در
طول چند سال گذشته مدل هاي مشاوره و درمان از رويكرد هاي
روان پويشي مبتني بر ديدگاه درون رواني به سمت رويكرد هاي
رفتاري - شناختي مبتني بر ديدگاه مساله گشايي4 و رويكرد
هاي سيستمي متمركز بر تعامل هاي خانوادگي تغيير كرده و در
سال هاي اخير نيز به سمت درمان هاي كوتاه مدت پيامد نگر
مبتني بر ديدگاه بوم شناختي، تغيير جهت داده است.
شكل
(1) مدل بوم شناختي را در فرايند مشاوره نشان مي دهد. در
اين مدل فرد در بافت خانواده و خانواده نيز در بافت نظام
هاي اجتماعي بزرگتر نظير مدرسه، محيط كار و جامعه مورد
مطالعه قرار مي گيرد .هم چنين خود اين نظام هاي اجتماعي
نيز در چارچوب سيستم هاي بزرگ متشكل از نگرش ها، جهان بيني
هاي فرهنگي، جنسيت، نژاد، طبقه اجتماعي، قوميت، مناطق
جغرافيايي و ساير عوامل مورد بررسي قرار مي گيرند.تمامي
اين سيستم ها با همديگر تعامل دارند و روي يكديگر تاثير
متقابل مي گذارند.
شكل
1-1: كنش متقابل بين فرد،
خانواده، سيستم هاي
اجتماعي
و جهان بيني هاي فرهنگي كلي (برگرفته از نف، 1986)
خدمات و سيستم مراقبت بهداشتي پر هزينه عصر، حاضر جهت گيري
به سوي درمان هاي كوتاه مدت پيامد نگر را ضروري ساخته است.
در اين رويكرد مشاوره اي بر راه حل هاي مستقيم و عملي
مشكلات جاري مراجع تاكيد مي شود و همزمان از چند راهبرد
فردي، خانوادگي، گروهي و سازماني جهت رفع مشكل استفاده مي
شود. اثربخشي اين راهبردهاي چند گانه مستلزم ايجاد رابطه
همدلانه با مراجع، استفاده از مهارت هاي ارتباطي مؤثّر و
روشن است.
علاوه بر تغييرهاي فوق در قلمرو مناقشه ديرينه تربيت /
طبيعت نيز دگرگوني هايي رخ داده است. در طول سال هاي
متمادي در قرن بيستم، متخصصان ياري رساني بر اين باور بوده
اند كه شرايط محيطي، تاثير نيرومندي بر رفتار انسان دارد .
اين باور در آن دسته از نظريه هاي مشاوره كه بر ايجاد
تغييرهاي محيطي جهت كمك به رشد بهينه افراد تاكيد مي
نمايند، تبلور يافته است. امروزه در پرتو پژوهش هاي عصب
شناختي نوين، فهم ما از تاثير نيرومند متغيرهاي زيست
شناختي بر رشد و عملكرد روانشناختي افراد به طور چشمگيري
افزايش يافته است. حتي در خصوص مبناي ژنتيكي صفات شخصيتي
نيز شواهد خوبي به دست آمده است. در واقع استفاده از
داروهاي روان گردان در كنار مشاوره و درمان هاي كوتاه مدت
پيامد نگر نتيجه اين قبيل پژوهش ها مي باشد.
علاوه بر اين دگرگوني ها، دامنه امكانات و منابع قابل
دسترس براي مشاوران و درمان گران نيز گسترش يافته است.
امروزه ما{مشاوران } ابزارها و شيوه هاي بيشتري مانند
هيپنوتيزم، پس خوراند زيستي و داروهاي جديد جهت استفاده در
درمان بيماري هاي خفيف و شديد و اضطراب ها در اختيار
داريم. اكنون ما ابزارهاي اندازه گيري بهتر، برنامه هاي
رايانه اي و راهبردهايي در اختيار داريم كه مي توانيم با
استفاده از آنها به افراد در كنترل استرس هاي رشدي و
موقعيتي، تقويت توانايي ها و مهارت هاي مقابله اي، برقراري
ارتباط مؤثّر با ديگران و گذار سالم از انتقال هاي رشدي،
كمك كنيم. امروزه نسبت به ارتباط متقابل بين تن و روان،
آگاهي بيشتري كسب كرده ايم و به همين دليل مراجعان خودمان
را به حفظ تناسب جسمي خود از راه ورزش و تغذيه مناسب ترغيب
مي نماييم. بسياري از افراد متوجه شده اند كه رويكرد هاي
درماني جانشين مانند مكمل هاي گياهي، ماساژ درماني و طب
سوزني علايم استرس را تسكين مي بخشند. از سوي ديگر، جامعه
ما بيش از گذشته نسبت به اثرات منفي نژادپرستي، تبعيض
جنسي، سن گرايي، طبقاتي نگري، محروميت و فقر بر بهزيستي و
سلامت رواني اجتماعي افراد واقف گشته است.
هر چه به پايان قرن بيستم نزديك مي شويم، هم شرايط اضطراب
انگيز پيچيده تر مي شوند و هم نياز به خدمات مشاوره اي
افزايش مي يابد. ركود اقتصادي و افزايش بيكاري در سال هاي
اخير به افزايش فشارهاي مالي، خانوادگي و شخصي منجر شده
است. امروزه انتظارها در باره مشاغل و حرفه ها كاملاً
دگرگون شده است. ديگر نمي توان انتظار داشت كه فرد يك كار
مطمئني پيدا كند و تا آخر عمر در يك شغل ثابت بماند.
بسياري از افراد در طول زندگي چندين شغل عوض مي كنند و
برخي نيز به جاي شغل ثابت و دايمي بر كارهاي قراردادي
موقتي تكيه مي كنند. كاهش خدمات بهداشتي، استقرار نيروهاي
نظامي و آموزش عمومي موجب شده كه افرادي كه آمادگي
رويارويي با اين نوع شكاف هاي ناگهاني بين انتظارها و
واقعيت ها را ندارند، با بحران هايي مواجه شوند. علت اصلي
اين تحول ها، مسايلي مانند افزايش روزافزون بي خانماني،
ايدز، مرگ و مير ناشي از برخي بيماري ها- علي رغم پيشرفت
علم و شيوه هاي درمان- ميزان بالاي سوء مصرف مواد مخدر،
خشونت، فروپاشي ارزش ها و ساختارهاي اجتماعي، ترديد در
مورد كارايي نظام بهداشتي و كاهش اعتماد به نهادهاي سياسي،
آموزشي، بهداشتي و اقتصادي است.
اين تغييرها، همه ما را شگفت زده و سردرگم كرده است.
انقلاب جهاني ارتباطات كه از مصاديق بارز آن ارتباطات
ماهواره اي، رايانه ها، دورنگار و تلفن همراه است، امكان
دسترسي دايم به يكديگر را براي ما مهيا ساخته است. با اين
همه، اين ارتباط واقعي نيست. امروزه ما به سرعت از سقوط
دولت ها، تشكيل ائتلاف ها و تغيير مرزها خبردارمي شويم.
حتي كساني كه در برقراري ارتباط بين فردي مشكل دارند مي
توانند نياز هاي ارتباطي خود را از طريق ارتباطات جهاني،
پست الكترونيكي، اينترنت و غيره برآورده سازند. با اين همه
نگراني هايي در خصوص اثرات ارتباطات تكنولوژيك پيچيده غير
انساني بر روابط انساني وجود دارد؛ و بعيد به نظر مي رسد
كه اين ارتباطات بتوانند نياز انسان به صميميت و نزديكي را
ارضا نمايند.
در حالي كه آزادي هاي جديد و انتخاب هاي گسترده اي براي
بشر امروزي فراهم شده است، اين آزادي ها به معماي گيج
كننده فرديت گرايي در برابر انسجام و يكپارچگي گروهي يا
اجتماعي منجر گشته است. در اين كشور {آمريكا }فروپاشي
نهادهاي بنيادي مانند خانواده، مدرسه، حكومت و كليسا، در
فضايي از حجم سنگين و طاقت فرساي اطلاعات، فشار فزاينده اي
بر همه ما تحميل مي كند؛ و شايد يكي از دلايل افراط گرايي
سياسي و طرفداري افراطي از يك موضوع خاص، همين وضعيت باشد.
از طرف ديگر، جامعه ما در نتيجه مهاجرت و تغييرهاي جمعيتي
به شدت چند فرهنگي شده است. ارزش هاي سنتي ديگر غالب
نيستند و ساختارهاي سنتي مبتني بر سلسله مراتب، قدرت بيش
از پيش به چالش كشيده شده اند. سبك هاي جديد زندگي مانند
خانواده هاي تك والدي، زوج هاي شاغل بدون فرزند، خانواده
هاي چند نژادي به اندازه خانواده هاي سنتي در حال رايج شدن
هستند. جاي تعجب نيست كه ما فاقد يك ميراث فرهنگي واحدي
هستيم كه وفاق و هم رأيي اجتماعي در مورد اولويت ها و
هنجارهاي اجتماعي را ميسر ساخته و وفاداري به خانواده و
جامعه را ترويج نمايد. هرچه امنيت و آرامش حاصل از
انتظارها و سبك هاي زندگي سنتي كم رنگ تر مي شود، ميزان
آشفتگي هاي فردي و خانوادگي مرتبط با فقر، كمبود مسكن،
بيماري هاي عفوني، بي خانماني، جرم، سوء مصرف مواد
و غيره افزايش مي يابد. در چنين فضايي، حسرت گاه و بي گاه
ما براي روزهاي خوش گذشته و حسادت نسبت به دگرگوني كند و
آهسته جوامع سنتي، قابل فهم است.
در اثر شرايط اقتصادي و سياسي كه رقابت براي دستيابي به
منابع محدود را تشديد نموده اند، بسياري از خدمات انساني
و حرفه هاي ياورانه حذف يا كاهش يافته اند. از طرف ديگر،
فضا جهت ارايه خدمات ياورانه، از لحاظ اقتصادي پرجاذبه و
برانگيزاننده شده است. حقيقتي كه اغلب با ارزش ها، باورها
و آموزش هاي فردي و حرفه اي مشاوران و درمان گران سازگار
نيست. براي مثال، برنامه مراقبت بهداشتي كنترل شده كه به
سرعت جانشين برنامه هاي سنتي بيمه بهداشتي شده است، بر
ارايه خدمات روان درماني و مداخله در بحران كوتاه مدت
تاكيد مي نمايد كه بيشتر بر دارو درماني و ارايه خدمات
كوتاه مدت غير انساني استوار است تا بر روابط ياورانه اي
كه جهت ارضاي نيازهاي فردي طراحي مي شوند. از سوي ديگر،
موسسه هاي اجتماعي، بودجه باز پرداخت شركت هاي بيمه را
براي بخش مهمي از جمعيت تحت پوشش كاهش داده اند. موسسه ها
و بيمارستان هاي زيادي توسط مجتمع هاي بهداشتي غير انتفاعي
خريداري شده و افراد جامعه از فقدان برنامه ها و خدمات
بهداشتي دولتي ( ولي ضروري از نظر اخلاقي و اجتماعي) نگران
هستند. ناهماهنگي بين نياز روز افزون جامعه تحت فشار به
خدمات انساني و كاهش دسترسي به اين خدمات واقعا متناقض
است.
علي رغم اينكه دسترسي به خدمات روان شناختي به طور چشمگيري
محدود شده است، اما به نظر مي رسد آگاهي، پذيرش و توجه
عمومي به اين نوع خدمات به طور فزاينده اي افزايش يافته
است. مطالعه هاي انجام شده حاكي از آن است كه به طور كلي
افراد از روان درماني سود مي برند. درمان هاي بلند مدت در
مقايسه با درمان هاي كوتاه مدت نتايج بهتري دارند و بين
روان درماني به تنهايي و روان درماني همراه با دارو درماني
تفاوت معنا داري وجود ندارد. نتايج اين مطالعه ها با سياست
هاي جاري خدمات بهداشت روان واقعا ناسازگار است.
افزايش پيچيدگي هاي اجتماعي، ضرورت بررسي افراد و رفتارهاي
آنان را در درون سيستم هاي فرهنگي اجتماعي متناسب، نظير
اَشكال مختلف خانواده مانند خانواده هسته اي و گسترده،
همسايه ها و گروه هاي در حال تغيير، محيط كار و مدرسه را
آشكار ساخته است. بنابراين، نه تنها ايجاد تمايز بين
متغيرهاي اجتماعي، فرهنگي، فردي و بين فردي مؤثّر در ميزان
استرس فردي مهم است، بلكه شناخت رابطه متقابل ميان اين
متغيرها نيز حايز اهميت است. به عنوان مثال ترس از دست
دادن شغل و يا نارضايتي از شغل در يك سي | 
