فهرست  مطالب

 عنوان   صفحه

 پيشگفتار   7

 1) راز شعر حافظ    7

 2) موضوع  نامه هاي  حافظ    25

 فهرست  مطلع  غزلهاي  مطرح  شده  به  عنوان  نامه هاي  حافظ    39

 بخش  اوّل  ـ حافظ ، شاعر اصلاح  طلب  شيراز

 1) تقاضاي  عفو عمومي   [ 1 ]   46

 2) تقاضاي  عفو در عيد رمضان   [ 2 ]   51

 3) طلب  عفو براي  جرم  ناكرده !  [ 3 ]   53

 4) يك  گزارش  سياسي   [ 4 ]   55

 5) دعوت  به  صلح   [ 5 ]   56

 6) شفاعت  براي  رهايي  وزير  [ 6 ]   58

 7) در شفاعتِ قوام الدّين  محمّد صاحب  عيار  [ 8، 7 ]   61

 8) دادخواهي  از شاه  نعمت الله  ولي  در ناامني  فارس   [ 9 ]   63

 بخش  دوّم  ـ نامه هاي  سياسي  حافظ

 1) توبه  نامه  (عريضه اي  محرمانه )  [ 10 ]   77

 2) نامه اي  بدون  امضا  [ 11 ]   81

 3) گزارش  خبري  از اوضاع  فارس  و اصفهان  به  مردم  بغداد و تبريز  [ 12 ]   86

 4) نامه اي  رازناك  براي  زاهدي  كامكار در آن  مقصد اعلي '!  [ 14،13 ]   88

 5) نامه اي  محرمانه  و سياسي  براي  بازداشتن  كسي  از شغل  وزارت  يا سپهسالاري !  [ 15 ]   96

 6) دادنامه اي  رازناك  با دعوت  به  عدالت  و امانت   [ 16 ]   100

 بخش  سوّم  ـ نامه هاي  محرمانه  براي  شاه  شجاع

 يوسف  گم  گشته   [ 17 ]   107

 باده  خواري  صوفي   [ 18 ]   109

 طفل  قلب  شكن   [ 19 ]   110

 شكر كاميابي   [ 20 ]   112

 1) نامه اي  عاشقانه  براي  مسافري  غريب  به  دو زبان  فارسي  و تازي   [ 21 ]   112

 2) خرد در زنده  رود انداز و مي  نوش   [ 22 ]   114

 3) صبا عبير فشان  گشت  ساقيا برخيز  [ 23 ]   117

 4) با دشمنان  قدح  كش  و با ما عتاب  كن   [ 24 ]   119

 5) شرح  مشتاقي  مردم  شيراز  [ 25 ]   120

 6) نامه اي  كم  نمك   [ 26 ]   122

 7) سپاس  نامه   [ 27 ]   124

 8) آرزوي  نامه اي  از دوست   [ 28 ]   126

 9) داده ام  باز نظر را به  تذروي  پرواز  [ 29 ]   127

 بخش  چهارم  ـ نامه هاي  رازناك  و در پرده

 1) ساغري  مي  ز كف  تازه  جواني  به  من  آر  [ 30 ]   131

 2) ترس  شاعر  [ 31 ]   134

 3) رازناك  ترين  نامه  سياسي  ناگشوده   [ 32 ]   137

 بخش  پنجم  ـ نامه هاي  حافظ  به  ولايات  دوردست

 1) نامه اي  به  بنگاله   [ 33 ]   148

 2) احمد شيخ  اويس  حسن  ايلكاني   [ 34 ]   152

 3) نامه اي  به  پادشاه  بحر!؟  [ 35 ]   154

 4) نامه اي  به  بغداد  [ 36 ]   155

 5) ساحل  رود ارس   [ 37 ]   156

 6) نامه اي  به  كشور دوست   [ 38 ]   158

 بخش  ششم  ـ طنز تلخ

 1) نامه اي  به  شاه  قدسي   [ 39 ]   159

 بخش  هفتم  ـ معاشرانِ شاعر زاهد

 1) نامه اي  به  درباريان   [ 40 ]   164

 بخش  هشتم  ـ دعوت  نامه ها

 1) برخاست  بوي  گل  ز درِ آشتي  درآي   [ 41 ]   175

 2) دعوت  از شهسوار شيرين  كار  [ 42 ]   176

 3) كشته  غمزه  خود را به  زيارت  مي  آي   [ 43 ]   179

 4) باز آي  ساقيا كه  هوا خواه  خدمتم   [ 44 ]   181

 بخش  نهم  ـ آن  يار سفر كرده

 1) بيعت  نامه   [ 45 ـ 46 ]   186

 2) دادنامه اي  براي  يار سفر كرده  به  حجاز (سفر حجّ)  [ 48،47 ]   186

 3) نامه اي  از شيراز به  يمن   [ 49 ]   192

 4) «باد» در نامه اي  عارفانه   [ 50 ]   194

 5) گريه هاي  شاعر از دوري  دوست   [ 51 ]   196

 6) فراقنامه اي  منسوب  به  حافظ   [ 52 ]   198

 7) نامي  ار مي طلبد از تو غريبي  چه  شود؟  [ 53 ]   199

 بخش  دهم  ـ شكايت  و غربت  و نصيحت

 1) آن  غزال  رعنا  [ 54 ]   203

 2) گله  از دلداري  كه  نامه  خواجه  را پاسخ  نداده  است   [ 55 ]   205

 3) كجاست  پيك  صبا گر همي  كند كرمي   [ 56 ]   206

 4) درست  پيمان  باش   [ 57 ]   208

 5) پند نامه اي  به  زرّين  قبايِ سرمست   [ 58 ]   209

 6) اي  يوسف  مصري   [ 59 ]   210

 7) نامه اي  غريبانه  و سوزناك   [ 60 ]   212

 8) طلب  رخصت  ديدار  [ 61 ]   214

 بخش  يازدهم  ـ طلب  صله  و سيم  و زر

 1) سيم  و زر دريغ  مدار  [ 62 ]   217

 2) درخواست  صله اي  محرمانه   [ 63 ]   219

 3) حجّت  موجّه  شاعر   [ 64 ]   220

 فهرست  مآخذ   223

 بسم اللّه الرحمن الرحيم

 پيشگفتار

 1) راز شعر حافظ

    شايد در نظر اوّل ، شنيدن  خبر «نامه  هاي  خواجه  حافظ » براي  برخي  باور نكردني  باشد، هم  چنان  كه  برخي  نيز از اجتماعي  و سياسي  بودن  غزليّات  خواجه  شيراز، حيرت  زده  مي شوند و اگر براي  يكي  بگويند حتّي  يك  غزل  عاشقانه  در مفهوم  زميني  آن  در ديوان  خواجه  نيست  بي  گمان  سر مي جنباند كه  محال  است  من  نمي پذيرم  مگر اين  بيت  از حافظ  نيست  كه  مي گويد:

حريف  عشق  تو بودم  چو ماه  نو بودي                 كنون  كه  ماه  تمامي  نظر دريغ  مدار

 اين  بيت  از حافظ  است  و به  صراحت  مي گويد: «چون  كودك  و نوجوان  بودي  با من  عشق  مي باختي » و يا «من  حريف  عشق  و محبّت  تو بودم » اكنون  كه  به  سنّ بلوغ  رسيده  اي  بر من  نظر كن ».

           در اين  معني ، هيچ  ترديدي  نيست  وليكن  چون  همه  غزل  را از نظر مي گذرانيم  در وحدت  موضوعي  غزل ، متوجّه  مي شويم  كه  شاعر، نامه  اي  نوشته  است  به  جهانداري  نيك  بخت  (بيت 2) و كامكار و از وي  سيم  و زر خواسته  است   (بيت  7)  و آن  صاحب  مكارم  اخلاق   (بيت  6)  در زمان  جواني ، حريف  عشق  و محبّت  خواجه  بوده  است   (بيت  3) و ما بايد بدانيم  كه  زبان  حافظ  هر موضوعي  اجتماعي ، سياسي ، عرفاني  و اخلاقي  را به  فرهنگستان  باغ  عشق  مي برد و از واژه  هاي  خوش  عاشقانه  دلنشين  فارسي  بهره  مي جويد و حتّي  آن  كامكار نيك  بخت  را به  لغت  «جانان » خطاب  مي كند و نامه  خود را نيز به  دست  پيك  صبا مي سپارد، ببرد و از غلام  و نامه بر خويش  نام  نمي برد.

 بيت  1.        صبا ز منزل  جانان  گذر دريغ  مدار                    وز او به  عاشق  بيدل  خبر دريغ  مدار

           مراد از صبا پيك  نامه بر است  و جانان ، مخاطب  نامه  و جهاندار (بيت  5) و عاشق  بيدل  نيز خود خواجه  حافظ  است  كه  هيچ  ترديدي  نيست  كه  وي  در عالم  عشق ، آن  چنان  بوده  است .

 بيت  2.     به شكر آنكه شكفتي به كام بخت اي گل             نسيم