|
فهرست
مطالب
چرا
مردم کج
رفتاري مي
کنند؟
کج رفتاري
هاي اقتصادي
خشونت
خودکشي
اعتياد
به مواد
مخدر
چالش هاي
اخير پيش
روي نظام
کنترل اجتماعي
بهنجاري
نظم و
نابهنجاري
رفتار
ـــــــــــــــــــــ
چرا
مردم کج
رفتاري
مي کنند؟
ـــــــــــــــــــــ
مقدمه
هرجا
جمعي از
انسان ها
گردهم آمده اند،
براي رفع آسان تر
و بهتر
نيازهاي خود به امنيت ،
آسايش و
سلامت و هر
نوع نياز
ديگري ،
هنجارهايي ساخته اند
و همه را به تبعيت از آن ها
فراخوانده اند.
مجموعه هنجارها،
البته به تبع تاريخ ،
جغرافي و طبع و
طبيعت انسان ها
متفاوت و
ميزان تبعيت افراد
و گروه ها از
اين هنجارها
متغير بوده است .
مطابق همان هنجارها،
هميشه متخلفان
را
مجازات کرده و
معمولاً به همنوايان
پاداش داده اند.
اما از همان آغاز
بر سر اين موضوع که چه کسي متخلف است و علت تخلف او
چيست ،
مناقشات فراواني
وجود
داشته است .
اينکه چه کسي هنجارها
را ساخته ،
چه کساني
متخلف را
معرفي کرده و چه کساني از
تخلف از
هنجارها و
به چه ميزان متضرر
شده اند نيز
موضوعات مهمي بوده که همگي حوزه مباحث جامعه شناسي
انحرافات
اجتماعي
را تشکيل
داده اند.
اما تبيين اين موضوع که چرا
مردم از
هنجارهاي خاصي سرپيچي
کرده و مي کنند،
هميشه و مثل هر حوزه
ديگري از
مباحث علمي ،
برعهده نظريه هاست
.
پرداختن
به مباحث نظري موضوع ،
به ويژه زماني ضرورت بيشتري
پيدا
مي کند که حجم کج رفتاري
هاي مردم از سقف تحمل جامعه فراتر
رفته و
نگراني هايي
ايجاد کرده
باشد.
در زمانه موجود که
برخي هنجارشکني
ها از جمله تخلفات
رانندگي
، سرقت ،
نابهنجاري هاي
اخلاقي
، اختلاس و رشوه خواري
، تقلب ،
اعتياد به مواد
مخدر، ايدز،
کودکان و زنان خياباني
، از حد
معمول و
آشناي جامعه بيشتر
شده و
نرخ فزاينده
اي هم يافته است ،
همه جا و
همه کس
مي پرسند
چرا اين همه از
مردم کج
رفتاري مي کنند،
و برعهده نظريه هاست
که به اين سؤال مهم و
اساسي پاسخ گويند.
مسئوليت
اين بخش ،
پاسخ به همين سؤال است .
اينکه چه کاري درست و کدام يک غلط ،
چه رفتاري
بهنجار
و کدام يک نابهنجار
است نيز
هميشه مورد
سؤال و
مناقشه و تابع شرايط زمان و مکان و
فرهنگ کنش گران
و
عوامل نظام کنترل اجتماعي
و
مردمي بوده که به رفتارهاي
آن ها
واکنش نشان داده اند.
به اين موارد
نيز در ضمن طرح مباحث نظري پرداخته
خواهد
شد.
تعريف
کج رفتاري
کج رفتاري
شامل انواع بسياري
از
رفتارهاي نابهنجار
است که
اشکالي
از آن در هر
جامعه اي روي مي دهد.
گفته شده که رفتار
نرمال يا
بهنجار، هر
نوع رفتاري
است که از
هنجارها يا
مقررات گروهي که رفتار
مزبور در آن روي مي دهد
تبعيت کند
(جونز و همکاران
، 1995، 270). در
مقابل ، کج رفتاري
هر
نوع رفتاري
است که با
هنجارها يا
مقررات گروه ،
همنوايي نداشته
باشد
(دورکيم ، 1893، 1964)
و دامنه وسيعي از
رفتارها، از
تخلفات جزيي در
رانندگي تا قتل را
دربرمي گيرد.
البته در نفس تعريف کجروي بين صاحب نظران (هم چنانکه
در
گروه هاي مختلف مردم )
اختلافات بسياري
وجود
دارد و هرکس تحت تأثير
فرضيات فلسفي خاص خود در
مورد ماهيت کج رفتاري
، آن را
تعريف کرده است ،
اما در اين مقاله و در
آغاز کار،
تعريف دورکيم
از کج رفتاري
را که بيشتر
متداول بوده مطرح کرده ايم
و به انواع ديگر
آن نيز
خواهيم پرداخت
.
مجموعه
صاحب نظراني
که تعريفي
از کج رفتاري
ارائه داده اند
را مي توان به دو
گروه بزرگ تقسيم کرد. يک گروه آنانکه
کج رفتاري
را
پديده اي «واقعي »
و داراي صفاتي مي دانند
که از رفتارهاي
بهنجار
قابل تشخيص و تفکيک
است (نتلر 1984
و هرشي 1973). دسته دوم آنانکه
مدعي اند
کج رفتاري
لزوماً
واقعي نيست و چه بسيارند
کساني که به غير حق متهم به کاري مي شوند
و به اشتباه
و يا
از روي غرض و مرض برچسب مي خورند.
از سوي ديگر
صرف ارتکاب
نوعي خاص از
رفتار
چنانچه عده اي متوجه نشوند
يا قدرت انگ زني نداشته
باشند
لزوماً کسي را کج رفتار
نمي کند.
بنابراين ،
از نظر اين گروه اساساً
اين «انگ »
است و
نه نفس رفتار که
کسي را کج رفتار
مي کند (ارمن و
لاندمن 1996، سيمون
1996، بکر
1973 و اريکسون 1962). دسته اول «اثبات گرايان
»اند که معمولاً
کجروي را
ذاتاً واقعي
و
گروه دوم «برساخت
گرايان »اند که
اغلب کجروي را
نوعي فرآورده
اجتماعي
- ايده اي
که به وسيله جامعه به برخي رفتارها
نسبت داده شده - مي دانند
(تيو، 2001، 5).
اثبات گرايان
را به دليل اين نوع تعريف از کج رفتاري
و
صفات ديگري که براي آن قائل اند،
عين گرا،
مطلق گرا،
جبرگرا،
ساختارگرا،
واقعيت گرا
و ماهيت گرا
ناميده اند
(گود 1997، ويتيگ 1990،
هنسلين 1988،
تروير و مارکل
1982). بر
ساخت گرايان
را هم به شبيه همين دلايل ،
انسان گرا،
ذهن گرا،
نسبت گرا،
اختيارگرا،
فردگرا،
تعريف گرا،
انتقادي و پست مدرن خوانده
اند (ليمن 1995، گود
1994، سايدمن 1994،
هنسلين 1988،
تروير و مارکل
1982).
اثبات
گرايي و کج رفتاري
رويکرد
اثبات گرا
در تعريف کج رفتاري
سه فرض اصلي دارد که
به «مطلق گرايي
»، «عين گرايي »
و «جبرگرايي »
معروف است . به
بيان ديگر
اثبات گرايان
مدعي اند
که :
(1) کج رفتاري
مطلقاً
يا ذاتاً
واقعي است ،
يعني از
برخي ويژگي ها
برخوردار
است که
آن را از
همنوايي متمايز
مي سازد.
جامعه شناساني
که تحت تأثير
چنين رويکردي
قرار
دارند، کج رفتاري
را
صفتي موروثي
براي افراد
مي دانند.
آسيب شناسان
اجتماعي
و جرم شناسان
متقدم به وجود
برخي کاستي
ها و
نارسايي هاي
زيست شناختي
(ارثي )
ماندگار در
مجرمان و در
نتيجه به وجود
«مجرم مادرزاد»
و «نوع مجرم »
معتقد بودند
(ولفگنگ 1961 و
لامبروزو و
فررو 1895).
جرم شناسان
بعدها
به تحليل ويژگي هاي
روان شناختي
مجرمان
پرداخته
و
مدعي شدند که
برخي ويژگي هاي
رواني خاص ،
مجرمان را از
غير آن ها
متمايز مي کند.
به بيان
دقيق تر
چنين تصور کردند
که مجرمان
، کودن ،
عصبي يا به هر حال داراي اختلالات
رواني اند
که اين صفات مثل صفات زيستي که پيشتر
اشاره شد، در
افراد وجود
دارد و در آن ها
مي ماند
(تيو، 2001: 6).
البته اثبات گرايان
در
اين روزها کمتر
به تأثير
صفات زيستي و
رواني در
رفتار افراد
اشاره اي مي کنند
و بيشتر به نقش عوامل اجتماعي
در
تعيين جايگاه
يک فرد به عنوان مجرم توجه دارند.
اما به هر حال هنوز کج
رفتاري را
مطلقاً يا
ذاتاً واقعي
مي دانند
(هرشي 1973 و
نتلر 1974). جامعه
شناسان اثبات گرا
به دليل تأکيدشان
بر
واقعيت داشتن کج رفتاري
، در بررسي هايشان
توجهي به افرادي
که انگ کج رفتار
به ديگران
مي زنند
(مثل پليس ،
رسانه ها،
مديران و
قانون گذاران
) ندارند و
عمدتاً به مطالعه
کج رفتاري
و کج رفتاران
مي پردازند.
(2)
اثبات گرايان
هم چنين مدعي اند
که کج رفتاري
يک موضوع قابل مشاهده
و کج رفتار
يک موجود
واقعي است که مي توان
او را
به صورت عيني -
همانگونه که در
علوم طبيعي ميسر
است -
مطالعه کرد
(تيو، 2001: 7).
جامعه شناسان
اثبات گرا
البته براي کمتر کردن
فاصله
هايي که
بين روش شناسي
هاي علوم طبيعي و
انساني وجود
دارد، تلاش کرده اند
تا با تأکيد
بر نشانه هاي
بيروني
- و حتي المقدور
صرفنظر کردن
از
انگيزه هاي دروني -،
آزمون پذير کردن
ادعاهاي
خود،
استفاده از
مفاهيم عيني و بي سو
مثل نوآوري
، طغيان ،
تضاد فرهنگي
، رفتار
خرده فرهنگي
، رفتار
يادگيري شده بجاي مفاهيم
جهت دار
و ارزشي نظير
سقوط | 