هرگونه استفاده از مطالب مندرج در اين بخش فقط با ذکر ماخذ مجاز است!!

بيماري آلزايمر
محسن ارجمند، محمد صمداني فرد


 

ناشر: ارجمند، نسل فردا
تاريخ چاپ: 1383
نوبت چاپ: اول
تيراژ: 1100 نسخه
قيمت: 1500 تومان
شابک: 1-49-7957-964
تعداد صفحه: 100 ص
قطع: رقعي


                                             مي خواهم اين کتاب را بخرم


                                             بازگشت به سايت اصلي

     

                          بيماري  آلزايمر

فهرست

 

 

 مقدّمه    11

 فصل  1 : بيماري  آلزايمر چيست ؟   14

 آلزايمر در طول  تاريخ    15

 نخستين  آشنايي  با بيماري  آلزايمر   16

 پولک هاي  آميلوئيد، گره هاي  رشته اي  در مغز   17

 تغييرات  در سلول هاي  عصبي  مغز   18

 علايم  بيماري  آلزايمر و طيف  آن  در مبتلايان    19

 علايم  باليني  بيماري  چيست ؟   20

         فراموشي    21

         مشکلات  تکلم  و بيان    21

         مشکل  خواندن  و نوشتن    22

         اشکال  در محاسبه    22

         ضعف  تصميم گيري    22

         عدم  اشراف  به  زمان  و مکان    23

         عدم  تشخيص  اطرافيان    23

         از دست  دادن  علاقه  و لذت    23

         افکار هذياني    23

         مشکلات  جنسي    24

         کاهش  هماهنگي  در حرکات  اندامها   24

         کاهش  حس  بويايي    24

         تغييرات  شخصيتي    24

 دشواري  در قبول  تشخيص  آلزايمر و عواقب  ناشي  از آن    25

 بيماري  آلزايمر و مرگ    26

 عوامل  مسبب  بيماري  آلزايمر   26

         عوامل  کمکي  براي  ابتلا به  آلزايمر   27

         سن  بالا   27

         سابقه  بيماري  در خانواده    27

         سابقه  ضربه  مغزي    27

         کمبود فعاليت هاي  فکري  و مغزي    28

         سندرم  داون  (منگوليسم )   28

         جنس  مؤنث    28

         سکته    28

         سموم  موجود در محيط  زيست    29

         دخانيات    29

         راديکالهاي  آزاد   30

         رژيم  غذايي    30

         نداشتن  ورزش    30

         افسردگي    31

         نژاد، قوميّت    31

 

 فصل  2 : اهميت  و نحوه  تشخيص  آلزايمر   33

 بيماري  آلزايمر يا تيغ  دو لبه    34

 علايم  هشداردهنده  آلزايمر   35

 ارزيابي  آلزايمر توسط  متخصصين    37

         شرح  حال  طبي    38

         معاينه    38

         بررسي  آزمايشگاهي  و عکسبرداري    39

         ارزيابي  وضعيت  رواني    39

         بيماري  خفيف تر از آلزايمر: "اختلال  شناختي  خفيف "   40

 چگونگي  آگاه  کردن  بيمار از ابتلا به  آلزايمر   40

 مراحل  هفتگانه  پيشرفت  بيماري  آلزايمر   41

 ساير علل  دمانس  (زوال  عقل )   43

 

 فصل  3 : بهترين  درمانهاي  زوال  عقل  با روشهاي  طب  نوين  و سنتي    46

 درمان  ناتواني هاي  عقلي  ناشي  از آلزايمر   47

         داروهايي  که  براي  نقيصه  عقلي  به  کار مي روند   47

         درمانهاي  سنتي  براي  ناتواني هاي  عقلي  در آلزايمر   50

 درمان  علايم  رفتاري  آلزايمر   53

         درمان  افسردگي    54

         درمان  دلمُردگي    55

         درمان  علايم  جنون  (روان پريشي )   55

         درمان  مشکلات  خواب    55

         درمان  اضطراب    55

 جلوگيري  از پيشرفت  روند بيماري  آلزايمر   56

         داروهاي  ضد التهاب    56

         هورمون  استروژن : محافظ  زنان    57

         آنتي اکسيدان ها: دستگير کردن  راديکالهاي  آزاد!   58

         ساير آنتي اکسيدان ها   59

 درمان  با برآوردن  نيازهاي  انساني    60

         نگهداري  شرايط  موجود با رجوع  به  گذشته    60

         موسيقي : زبان  ملائک    61

         هنر   61

         ماساژ   62

         عطردرماني    62

         نمونه  يک  برنامه  تقويت  ذهني    63

 

 فصل  4 : مسايل  مراقبت  روزمره  از بيمار مبتلا به  آلزايمر   65

 نُه  نکته  براي  مراقبت  مؤثّر   65

         در برخوردهاي  خود انعطاف پذير و خلاق  باشيد   65

         انتظار رفتارهاي  غيرمنتظره  را داشته  باشيد   66

         به  حساسيت هاي  بيمار توجه  کنيد   66

         به  بيمار اطمينان  بدهيد   66

         صلح  را برقرار کنيد   66

         محبت  کنيد اما ترحم  نکنيد   67

         از خاطرات  قديمي  صحبت  کنيد   67

         گام  به  گام  جلو برويد   67

         از ساير افراد خانواده  کمک  بگيريد   67

 کمک  به  بهداشت  و مراقبت  شخصي    68

         استحمام    68

         مسواک  زدن  دندانها   68

         آراستگي  سر و وضع    68

         لباس  پوشيدن    68

         غذا خوردن    69

         توالت  رفتن    70

         غروب زدگي    70

 حفظ  ايمني  بيمار   70

         آوارگي  در شب    71

         مخفي  کردن  و انبار نمودن  اشيا دور از چشم  ديگران    71

         سايه  شما   72

         شکاکيت  و تهمت    72

         تکرار مکررات    73

         کله شقي  و يکدندگي  و قهر   73

         دزديدن    74

         توهمات    74

         ضرب  و جرح    74

         بي توجهي  به  ضوابط  اجتماعي    75

 

 فصل  5 : پيشگيري  از بيماري  آلزايمر   76

         تمرينات  فکري  و مغزي    77

         تمرينات  بدني    78

         پيشگيري  از افسردگي    78

         حفظ  و تقويت  روحيه    79

 افق هاي  تازه  در جلوگيري  از بيماري  آلزايمر   79

         استفاده  از مغز   79

         کاربرد بدني  و فيزيکي    81

         جلوگيري  از ضربه  و صدمه  مغزي    82

         تغذيه  و مغز   82

 فصل  6 : آينده  بيماري  آلزايمر   91

 منابع    94

 

 

مقدّمه

 

 

 بيماري  آلزايمر يکي  از پيچيده ترين  بيماريهاي  مغزي  محسوب  مي شود. تشخيص  صددرصد اين  بيماري  فقط  بعد از مرگ  بيمار و با نمونه برداري  از مغز مي باشد، و در اين  حال ، متخصص  قادر به  شناسايي  سلولهاي  تخريب  شده  بوده  و با تجزيه  و تحليل  در آزمايشگاه ، تشخيص  بيماري  حاصل  مي گردد. بيماري  آلزايمر بسيار آرام  پيشرفت  مي کند و بسياري  با اين  بيماري  دنيا را وداع  مي گويند بدون  اينکه  از بيماري  خود مطلع  باشند. در عين  حال  عده  ديگري  داراي  علايم  و نشانه هاي  آلزايمر بوده ، ولي  عملاً به  اين  بيماري  مبتلا نبوده  و به  اشتباه  تحت  مداواي  آلزايمر قرار مي گيرند. فراموشي  که  اولين  نشانه  آلزايمر مي باشد حتماً دليل  آلزايمر نيست  ولي  متأسفانه  تمايز و درک  و تشخيص  بيماري  کاري  بسيار مشکل  مي باشد. در خلال  اين  کتاب  خواننده  با اين  معضل  (مشکل ) آشنا خواهد شد. اِشکال  مهّم  ديگر اين  است  که  چون  بيماري  آلزايمر در سنين  بالا شروع  مي شود، بيمار با ساير بيماريها نيز در اين  دوره  سني  مواجه  است . ترکيب  انواع  بيماري ها، کار شناسايي  بيماري  آلزايمر را سخت تر مي سازد.

         از هر يکصد نفر آمريکائي  بالاي  سن  65 سال  دو نفر به  اين  بيماري  مبتلا مي باشند و هر چه  سن  بالاتر مي رود احتمال  ابتلا به  اين  بيماري  هم  افزايش  مي يابد و حتي  از هر يکصد آمريکائي  بالاي  85 سال  20 نفر به  اين  بيماري  مبتلا مي شوند. در هندوستان  از هر يکصد نفر هندي  بالاي  65 سال  فقط  يک  نفر به  اين  بيماري  مبتلا مي گردد. عوامل  مختلفي  در ابتلا به  اين  بيماري  در فصول  مختلف  اين  کتاب  معرفي  خواهند شد که  فاکتورهاي  فرهنگي  و اجتماعي  را در بر مي گيرند.

         زندگي  ماشيني ، تغذيه ، فعاليت هاي  فيزيکي ، فعاليت هاي  فکري  و مغزي  و تفاوتهاي  فرهنگي  مي توانند تا حدودي  بر ميزان  ابتلا به  اين  بيماري  تأثير بگذارند. عليرغم  افزايش  متوسط  سن  در کشورهاي  پيشرفته ، بيماريهاي  گوناگون  نيز بشدت  افزايش  يافته اند. عوامل  افزايش  اين  بيماري ها در کشورهاي  اروپائي  و آمريکائي  در نوع  تغذيه  و کاهش  فعاليت هاي  بدني  و فکري  معرفي  شده اند. به  نظر متخصصين ، چشم انداز آينده  در آمريکا بسيار نگران  کننده  مي باشد. مطالعات  بسيار  نشان  مي دهد که  تا 50 سال  آينده  تعداد افراد مبتلا به  بيماري  آلزايمر سه  برابر خواهد شد. هزينه  متوسط  براي  هر بيمار در حال  حاضر 150 هزار دلار تخمين  زده  شده  است  که  حتي  تا 450 هزار دلار در آينده  پيش بيني  مي شود. اکثر بيماران  مبتلا به  آلزايمر در خانه  سالمندان  نگهداري  شده  و هزينه  فوق العاده اي  بر گردن  دولت  و خانواده ها مي گذارند. در کشورهاي  در حال  توسعه  که  خانه  سالمندان  چندان  مورد علاقه  نبوده  و سازمانهاي  دولتي  نيز چندان  شرکتي  در نگهداري  بيماران  مُسن  مبتلا به  آلزايمر را ندارند، خانواده ها به  تنهايي  مسئول  عزيزان  خود بوده  و حفظ  و نگهداري  بيمار بر گردن  فرزندان  و نزديکان  فرد مبتلا مي باشد. خواننده  محترم  در خلال  اين  کتاب  راههايي  را پيدا خواهد کرد که  کمک  بسيار مؤثري  در کاهش  احتمال  ابتلا به  بيماري  را نشان  خواهند داد.

         اين  کتاب  سعي  در معرفي  اين  بيماري  به  زبان  ساده  نموده  و راههاي  شناخت  بيماري  و فاکتورهاي  جلوگيري  کننده  از بيماري  را به  خواننده  معرفي  مي نمايد و اميد است  که  قبل  از غالب  شدن  بيماري  تا حد ممکن  بتوان  از آن  جلوگيري  نمود.

         هدف  از اين  کتاب  اين  است  که  دانش پژوهان  و بيماران  و اطرافيان  آنها را نسبت  به  اين  رشته  آشنايي  بيشتري  داده  و کمکي  در درک  اين  بيماري  پيچيده  براي  خواننده  محترم  بوجود آورده  باشد. بيماري  آلزايمر يکي  از زجرآورترين  بيماريها بوده  و با آن  از هر دو بُعد شخصي  و علمي  نسبتاً آشنائي  دارم . مرحوم  پدرم  به  اين  بيماري  مبتلا بود و تجربه  شخصي  حقير به  عنوان  يکي  از اطرافيان  بيمار باعث  شد که  دست  به  ترجمه  و تأليف  اين  کتاب  بزنم . بيماري  آلزايمر مانند يک  تيغ  دو لبه  مي ماند يک  لبه  بيمار را زخمي  مي کند و لبه  ديگر اطرافيان  بيمار را، مخصوصاً وقتي  بيمار، عزيزِ انسان  باشد ديدن  ناتواني  و ترس  و ساير موارد بحث  شده  در گرامي ترين  فرد زندگي مان  کار ساده اي  نيست  مخصوصاً زماني  که  احساس  کنيم  که  آينده  روشني  در مقابل  ما نيست . خداوند انشاالله  به  کليه  افرادي  که  به  بيماران  آلزايمري  رسيدگي  و کمک  مي کنند توفيق  عنايت  نموده  و بيماران  را شفاي  خير دهد.

 

         دکتر سيد محمد صمداني فرد

         نيويورک

         امريکا

 

 

 

 1

 

 

 بيماري  آلزايمر چيست ؟

 

 دکتر آلواس  آلزايمر   در سال  1906 اين  بيماري  را در آلمان  کشف  نمود و به  اين  دليل  بيماري  آلزايمر به  نام  ايشان  ثبت  شده  است .

         بيماري  آلزايمر قابل  پيش بيني  نمي باشد و تأثير مشخصي  بر روي  مغز مي گذارد. گاه  بيماران  مبتلا به  اين  بيماري  ديوانه  محسوب  مي شده  و هنوز هم  محسوب  مي شوند. چون  اطلاعات  علمي  راجع  به  اين  بيماري  فقط  در 20 سال  گذشته  پيشرفت  نموده  هنوز گروههاي  کثيري  با اين  بيماري  آشنا نبوده  و رفتارهاي  ناهنجار بيماران  را به  ناراحتي  رواني  ترجمه  کرده  و آنان  را بيماران  رواني  مي نامند. بيماران  آلزايمري  ممکن  است  حرکتها و رفتارهايي  مانند مزاحمت ، عدم  اطمينان ، عدم  قدرداني ، نامهرباني ، خصومت  با نزديکان  و اطرافيان  داشته  باشند. بيماران  آلزايمر بيمار مغزي  هستند بدين  معني  که  سلولهاي  مغزشان  در حالت  تخريب  و معدوم  شدن  است  و نتيجتاً طرز فکر و رفتار آنها تغيير کرده  و تحت  کنترل  آنها نيست ، و چون  کنترلي  بر روي  بيماري  خود ندارند قادر به  تمايز خوب  و بد، صحيح  و غلط  نبوده  و ممکن  است  به  راحتي  نزديکترين  فردي  که  برايشان  خدمتي  انجام  مي دهد را رنجانيده  و حتي  پرخاشگري  نمايند.

         يک  بيمار مي گويد "وقتي  سعي  مي کنم  حرفي  بزنم  اول  فکر مي کنم  چه  مي خواهم  بگويم  ولي  کم کم  لغات  مي چرخند و دور و دورتر مي شوند و از دسترس  من  خارج  مي گردند و نمي توانم  آنها را برگردانم  و عصباني  مي شوم ". يک  بيمار ديگر که  در طول  سه  سال  گذشته  هر روز صبحانه  و چاي  براي  شوهرش  روي  ميز مي چيند، در صورتي  که  شوهرش  20 سال  است  که  دار فاني  را وداع  کرده  است .

         براي  اطرافيان  اين  نوع  رفتارها گاه  خنده دار است  و گاه  باعث  تمسخر و بي احترامي  به  فرد بيمار مي شود. در فصول  آينده  خواننده  متوجه  خواهد شد که  با اين  بيماري  بايد بطور جدي  برخورد نمايد و جايي  براي  بي تفاوتي  وجود ندارد.

 

 آلزايمر در طول  تاريخ

 تاريخ  آشنايي  با آلزايمر بسيار کوتاه  است  و تحقيقات  در مورد آن  حدوداً در 20 سال  گذشته  آغاز گرديده  است   [ 1 ] . در کتابهاي  تاريخي  مصريها سابقه  اين  بيماري  در سه  هزار سال  پيش  مورد بحث  قرار گرفته  است ، البته  بعنوان  کم حافظه گي  و فراموشي . در کتاب  مذهبي   Maxims of Ptab the Holy  به  ميزان  قابل  ملاحظه اي  راجع  به  بيماري  فراموشي  بحث  شده ، جالينوس  در 1100 سال  پيش  تمايز بين  فراموشي  و نارسايي  روحي  را بيان  مي کند.

         فلاسفه  و نويسندگان  راجع  به  بيماري  پيري  مطالبي  را متذکر شده اند. شکسپير از پيري  بعنوان  دوره  بچگيِ مجدد و فراموشي  ياد مي کند. افلاطون  در نوشته هاي  خود اشعار مي دارد که  افراد پير مسئول  جنايات  و کارهاي  خلاف  خود نيستند. همانطور که  قبلاً ذکر گرديده  قرنها بيماري  آلزايمر عنوان  بيماري  روحي  و رواني  مورد نظر بوده  تا اينکه  در سال  1906 دکتر آلزايمر از مغز خانمي  بعد از مرگش  نمونه برداري  کرد و کم حافظه گي  و فراموشي  ايشان  را از نظر آسيب شناسي  مورد بحث  قرار داد و به  اين  نتيجه  رسيد که  ايشان  از يک  بيماري  ناشناخته  رنج  مي برده  است   [ 2 ] .

 

 نخستين  آشنايي  با بيماري  آلزايمر

 خانم  بيماري  که  از کم حافظه گي  و فراموشي  رنج  مي برد توسط  شوهرش  به  دکتر آلزايمر معرفي  مي شود. شکايت  شوهر از خانمش  اين  است  که  همسر ايشان  وي  را به  کارهاي  خلاف  محکوم  مي کند و معتقد بوده  که  شوهرش  به  او خيانت  مي کند و هر چه  کار غيرمعقول  است  توسط  شوهرش  انجام  مي شود. دکتر آلزايمر با بررسي  وضع  جسمي  و روحي  آن  خانم  بيمار به  اين  نتيجه  مي رسد که  ايشان  از دنياي  واقعي  فاصله  پيدا کرده  است . قبلاً اشياء را مي شناخت  در حاليکه  اکنون  آنها را نمي شناسد و نام  آنها را به  ياد نمي آورد. بيمار گاه  ساکت  بود و حرف  نمي زد و مطابقت  فکر و حرفي  را از دست  مي داد. تکرار مکررات  و تکرار يک  سئوال  بطور مرتب  و عدم  درک  جواب  باعث  اين  شد که  دکتر آلزايمر با خود بپندارد که  اين  بيمار از نارسايي  جسمي  يا عضوي  رنج  مي برد و سئوالي  که  دکتر آلزايمر با آن  مواجه  شد اين  بود که  آيا اين  خانم  دچار مسئله  مغزي  يا بدني  است ؟ پاسخ  به  اين  سئوال  و سئوالات  ديگر که  دکتر آلزايمر با آن  مواجه  بود چند سال  بعد که  بيمار فوت  کرد جواب  داده  شد و کشف  بزرگ  دکتر آلزايمر درهايي  را به  طرف  اين  بيمار باز کرد که  بعداً ساير متخصصين  تا امروز با اين  بيماري  دست  و پنجه  نرم  مي نمايند.

         دکتر آلزايمر با استفاده  از ميکروسکوپ  قسمتي  از مغز بيمار را بعد از فوت  مورد مطالعه  قرار داد. ايشان  مي نويسند "با بررسي  سلولهاي  مغزي  بيمار دلايلي  کشف  شده  که  نمايانگر بيماري  ناشناخته اي  است  که  مي تواند باعث  رفتارها و افکار غيرطبيعي  بيمار محسوب  گردد". وي  آثار غيرطبيعي  در مغز زن  بيمار را، علت  عدم  هماهنگي  فکري  و عملي  فرد دانسته  و فراموشي  را مانند سايرين  در آن  زمان  زاييده  پيري  و افزايش  سن  نمي داند و شروع  به  بررسي  فيزيکي  مغز بيمار مي کند. با توجه  به  سن  بيمار (50 سالگي ) و آثار زودرس  فراموشي دکتر آلزايمر بدنبال  عاملي  غير از سن  و سالمندي  بود که  بتواند مسئله  را
 توجيه  کند.

 

 

 پولک هاي  آميلوئيد، گره هاي  رشته اي  در مغز

 دکتر آلزايمر در بين  سلولهاي  مغز بيمارش  ترکيب  مخصوصي  را يافت  که  آن  را "Peculiar Formations"  ناميد و همچنين  در داخل  سلولهاي  مغز دسته هاي  فشرده اي  را مشاهده  نمود که  آن  را دسته  متراکم    نام  نهاد. ترکيب  اين  دو نوع  يافته  غيرطبيعي  در مغز بيماران  آلزايمري  تا سال  1980 چندان  واضح  نبوده  و علت  بيماري  آلزايمر را چندان  مشخص  نمي نمود. بعد از تاريخ  ذکر شده  دانشمندان  و محققين  توانستند نکات  بسيار جالبي  را در اين  مورد ذکر نمايند "Peculiar Formations"  که  بين  سلولها توسط  دکتر آلزايمر يافت  شده  بود. امروزه  در بين  متخصصين  پولک هاي  آميلوئيد ناميده  مي شود  [ 3 ] . آميلوئيد نوعي  پروتئين  است  که  با سلولهاي  مرده  و در حال  مرگِ مغز ترکيب  مي شود و ترکيب  اين  پروتئين  با سلولهاي  مرده  را پولک هاي  آميلوئيد مي نامند (شکل  شماره  1). اين  پولک  نه  تنها مانع  از ارتباط  بين  سلولهاي  عصبي  طبيعي  مي شود، بلکه  باعث  تخريب  سلولهاي  اطراف  خود مي شود که  نتيجتاً باعث  سردرگمي  محققين  شده  که  آيا اين  پولک ها عامل  آلزايمراند و يا نتيجه  آن  هستند  [ 4 ] .

         در مورد يافته  غيرطبيعي  ديگر  "Dense Bundles"  که  در داخل  سلولهاي  مغزي  توسط  دکتر آلزايمر مشاهده  شده  بود. امروزه  محققين  دريافته اند که  ترکيبي  از سلولهاي  مرده  و در حال  مرگ  با پروتئيني  به  نام   Tau  مي باشد. اين  ترکيب  امروزه  به  نام  گره هاي  رشته اي  - عصبي    شناخته  مي شود (شکل  1-1). ازدياد و رشد اين  ترکيب  باعث  معدوم  شدن  سلولهاي  مغزي  شده  که  با نوع  پولک  متفاوت  مي باشد. در جايي  که  تصور مي شود پولکها از خارج  به  سلولهاي  طبيعي  حمله  مي کنند،  Tangle ها تخريب  خود را از داخل  سلول  انجام  مي دهند.

         آنها نه  تنها باعث  تخريب  داربستي  مي شوند که  سلول هاي  عصبي  بر روي  آنها تکيه  کرده اند بلکه  مسير تغذيه  سلولي ، از جسم  سلول  عصبي  به  آکسون  يا رشته  بلند سلول  عصبي  را معدوم  مي سازند. اين  فعاليت  تخريبي  نه  تنها رابطه  اطلاعاتي  بين  سلول ها را از بين  مي برد بلکه  باعث  گرسنگي  و مرگ  سلول ها مي شود  [ 4 ] .

 

 تغييرات  در سلول هاي  عصبي  مغز

 پولک ها و گرهک ها تنها عوامل  آسيب  رسان  در آلزايمر نيستند، تخريب  سلولهاي  مغز در اثر آنها باعث  مي شود  ميانجي هاي  عصبي    در انتهاي  رشته هاي  عصبي  توليد نشود. اين  مواد در حالت  طبيعي ، پيام  عصبي  را از يک  سلول  عصبي  به  سلول  عصبي  ديگر منتقل  مي کنند. بدون  وجود ميانجي هاي  عصبي ، نه  تنها ارتباط  بين  آنها از بين  مي رود، بلکه  سلولهاي  سالم  اطراف  رو به  معدوم  شدن  و تخريب  مي گذارند. چرا که  سلول هاي  مغزي  همانند همه  سلول هاي  عصبي  بدن  براي  ادامه  حيات  بايد فعال  باشند و اين  فعل  و انفعالات  سدي  براي  فعاليت  آنها مي باشند.

         در نتيجه  اين  تغييرات ، چرخه  معيوبي  در مغز بيمار به  وجود مي آيد، کاهش  سلولهاي  عصبي  باعث  کاهش  ميانجي هاي  عصبي  مي شود و آن  نيز به  نوبه  خود منجر به  تخريب  گسترده تر سلولهاي  عصبي  مي شود. دکتر کافر   از دانشگاه  پتزبورگ   [ 5 ]  مي نويسد که  فقط  با افزايش  ميانجي هاي  عصبي  نمي توان  جلوي  روند بيماري  آلزايمر را گرفت  بلکه  بايد جلوي  مرگ  سلولهاي  توليد کننده  ميانجي  عصبي  را بگيريم . اين  مسأله  در فصلهاي  بعدي  مورد بررسي  بيشتر قرار خواهد گرفت .

 

 علايم  بيماري  آلزايمر و طيف  آن  در مبتلايان

 در قسمت  قبل  درباره  تغييرات  غيرطبيعي  در مغز بيماران  صحبت  کرديم ، اکنون  سوآل  اين  است  که  آيا علايم  بيماري  آلزايمر در بيماران  گوناگون ، مشابه  است  و آيا مي توانيم  با مشاهده  رفتار و اعمال  بيمار، بيماري  آلزايمر را تشخيص  دهيم ؟ پاسخ  قدري  پيچيده  و مشکل  است . زيرا علايم  بيماري  نه  تنها از فردي  به  فرد ديگر متفاوت  است  بلکه  حتي  در يک  فرد هم  بستگي  به  مرحله  بيماري  و شدت  فرآيندهاي  بيماري زا دارد. دکتر برانت    مي گويد که  عليرغم  تشابهات  سالهاي  آخر عمر بيمارن ، علايم  و نشانه هاي  بيمار در هر فرد منحصر به  فرد بوده  و الگوي  يکساني  براي  تشخيص  آنها وجود ندارد. علت  تفاوت  در آثار بيماري ، وجود تفاوت  و پيچيدگيهاي  مغز و روح  افراد و شدت  و ضعف  بيماري  مي باشد. دکتر برانت  مي گويد روند آسيب  در بيماري  آلزايمر از قسمت  هيپوکامپ  مغز شروع  مي شود. هيپوکامپ    قسمتي  از مغز است  که  مسؤول  نگهداري  اطلاعات  مربوط  به  حافظه  کوتاه  مدت  مي باشد و نقش  مهمي  در يادگيري  دارد. معمولاً بيماري  آلزايمر از اين  قسمت  آغاز شده  و با درگير کردن  ساير قسمتهاي  مغز در صحبت  کردن ، خواندن ، محاسبه ، تصميم گيري ، و هماهنگي  حرکات  بدن  نيز اختلال  ايجاد مي کند. سير بيماري  هميشه  به  يک  منوال  نيست  و از فردي  به  فرد ديگر متفاوت  است . گاهي  عوارض  بيماري  بسيار ضعيف  و گاه  بسيار شديد است . گاهي  سير بسيار سريع  داشته  و ظرف  3 سال  منجر به  مرگ  مي شود، در موارد ديگر ممکن  است  فرد مبتلا، تا 20 سال  يا بيشتر به  زندگي  خود ادامه  دهد. قابل  ذکر است  که  معمولاً بيماري  آلزايمر علت  مستقيم  مرگ  نيست  بلکه  زمينه  مرگ  بيمار را در اثر علل  ديگر، آماده  مي کند.

         مطالعات  نشان  داده اند که  به  طور کلي ، متوسط  زندگي  مبتلايان  از 5/8 تا 8/10 سال  بعد از شروع  بيماري  مي باشد و اين  رقم ، رابطه  مستقيم  با سن  بيمار در زمان  ابتلا دارد  [ 7 ] . دکتر سيندر   مي نويسد چون  خصوصيات  اين  بيماري  در هر فرد، متفاوت  است ، پس  سير آن  متغير و نامشخص  است ، به  علاوه  نمي توان  يک  نقطه  زماني  معيني  براي  شروع  بيماري  در نظر گرفت  و تغيير و تحولات  مغزي  بيماران  طي  سالها صورت  مي گيرد تا آنکه  آثار بيماري  ظاهر شود. بنابراين  نمي توان  نقطه  شروع  بخصوص  براي  آغاز روند بيماري  در نظر گرفت   [ 8 ] .

 

 علايم  باليني  بيماري  چيست ؟

 عليرغم  تفاوت هاي  فردي  در بين  مبتلايان ، عموماً علايمي  را براي  تشخيص  مي توان  در نظر گرفت . اين  علايم  اگر مکرّر ديده  شوند، مي توانند شک  ما را به  وجود بيماري  برانگيزاند، اما اگر فردي  فقط  يک  بار به  طور اتفاقي  کفش  خود را در يخچال  گذاشت (!) دليل  بر وجود آلزايمر نيست . اگر فردي  مرتب  اشياء را در جاي  معمول  خود نگذارد تازه  جاي  شک  به  وجود مي آيد و بايد از نظر آلزايمر بررسي  شود.

 

 

 فراموشي

 اولين  اثر اين  بيماري  فراموشي  است . البته  هميشه  فراموشي  در سن  بالا دليل  بر آلزايمر نيست . فراموشي  از همان  مراحل  اوليه  آلزايمر قابل  توجه  بوده  و با پيشرفت  بيماري  شديدتر مي شود. بيمار مبتلا به  آلزايمر ممکن  است  اشيا را جابجا بگذارد، وعده  ملاقات  را فراموش  کند، داروهاي  خود را مصرف  نکند، و يک  سوآل  را مرتباً تکرار نمايد، حتي  اگر لحظاتي  قبل  سوآل  را مطرح  نموده  باشد.

         با پيشرفت  بيماري ، نارسايي هاي  حافظه  شديدتر شده  به  حدي  که  بيمار به  طور مکرّر نام  اطرافيان ، فرزندان ، و مراقبان  خود را فراموش  مي کند؛ اشياي  منزل  را به  ياد نمي آورد و مرتب  درباره  آنها سوآل  مي کند؛ امور ساده  شخصي  مانند مسواک  زدن ، بستن  بند کفش  و پوشيدن  لباس  را فراموش  مي کند. شدّت  و حدّت  اين  فراموشي ها زنگ  خطري  براي  مراقبان  بيمار مي باشد.

 

 مشکلات  تکلم  و بيان

 بتدريج  که  حافظه  کوتاه  مدت  ضعيف تر و کم  کم  محو مي شود، بيمار توانايي  به  ياد آوردن  لغات  مناسب  براي  جمله بندي  را از دست  مي دهد. توانايي  نگهداري  زنجيره  افکار و ترتيب  جملات  نيز در بيمار مختل  مي شود، به  طوري  که  گاه  بيمار در جمله سازي  درمانده  مي شود. وقتي  که  بيمار متوجه  اشتباه  خود در جمله بندي  مي شود سعي  مي کند کمتر صحبت  کند و معمولاً مي گويد: "فراموش  کردم  چه  مي خواستم  بگويم ". خواننده  محترم  بايد به  خاطر بسپارد که  با افزايش  سن ، اکثر افراد سالم ، گاه  جمله  يا مطلبي  را فراموش  مي کنند ولي  بعداً آن  را به  ياد مي آورند. امّا بيماران  آلزايمري  جمله  يا مطلب  فراموش  شده  را ديگر به  ياد نمي آورند و اين  باعث  عصبانيت  و افسردگي  بيمار مي شود.

         لازم  به  ذکر است  که  هر نوع  فراموشي  زاييده  آلزايمر نبوده  و حتي  افراد کاملاً سالم ، در شرايط  خاص  روحي  و رواني  يا هنگام  خستگي  دچار فراموشي  مي شوند.

 

 مشکل  خواندن  و نوشتن

 به  موازات  کاهش  توانايي  تکلم  و بيان ، توانايي  خواندن  نيز کاهش  مي يابد. دليل  آن  روشن  است ، چون  قدرت  تمرکز فکر کاهش  يافته ، بيمار قادر به  نگهداري  اطلاعات  به  مدت  لازم  نيست  و چون  نمي تواند جمع بندي  کند، توانايي  استفاده  از اطلاعات  را از دست  مي دهد. مي دانيم  که  "خواندن " و "نوشتن " نياز به  تمرکز دارند و هر دو براي  بيماري  که  ارتباط  منطقي  بين  زنجيره  تداعي هاي  افکار خود را از دست  داده  بسيار دشوار مي شود. وقتي  بيمار احساس  مي کند خواندن  برايش  سخت  شده  و نمي تواند معني  جملات  را دريابد، از خواندن  و نوشتن  فاصله  مي گيرد و اين  خود باعث  تشديد بيماري  مي شود.

 

 اشکال  در محاسبه

 جمع  و تفريق  و کارکردن  با اعداد، احتياج  به  حافظه  دارند. بيماران  مبتلا به  آلزايمر به  دليل  نقص  حافظه  و فراموشي ، توانايي  تفکر انتزاعي  را از دست  مي دهند و در نتيجه  دچار مشکل  در محاسبات  عددي  مي شوند و نگهداري  حساب  بانکي ، زمان  ملاقات ها، تقويم  و ساعت  برايشان  مسأله ساز مي شود.

 

 ضعف  تصميم گيري

 از آنجا که  براي  تصميم گيري  و قضاوت  درباره  مسائل  و درک  رابطه  تصميم  با نتيجه  آن  بايد از حافظه  کمک  گرفت ، بيماران  آلزايمري  در اين  مسائل  نيز دچار مشکل  مي شوند. ممکن  است  در وسط  تابستان ، کت  زمستاني  يا پالتو بپوشند و رابطه  فصل  با لباس  را درک  نکنند، يا چک  بي محل  بنويسند، يا رفتار پرخاشگرانه  بدون  توجه  به  نتيجه  آن  داشته  باشند که  متأسفانه  گاه  اطرافيان  دست  به  رفتار متقابل  مي زنند.

 

 عدم  اشراف  به  زمان  و مکان

 بيماران  آلزايمري  دچار اشکال  در درک  زمان  و فضا هستند، زيرا حافظه  نقش  مهمي  در هماهنگي  با محيط  و آشنايي  با آن  ايفا مي کند. اين  بيماران  که  دچار نقصان  حافظه  هستند، گاه  حتي  در منزل  خود گم  مي شوند يا براي  وارد شدن  به  ماشين  سر خود را خم  نمي کنند.

 

 عدم  تشخيص  اطرافيان

 يکي  از علايم  بسيار آزاردهنده ، فراموش  کردن  اسامي  اطرافيان  يا بستگان  مي باشد. اين  آزار دوجانبه  است . اطرافيان  و مخصوصاً مراقبين  بيمار از اينکه  توسط  بيمار شناخته  نشده  و از زحمات  آنها قدرداني  نمي شود رنج  مي برند و بي اطلاعي  از شرايط  فکري  بيمار مي تواند اين  مشکل  را تشديد کند.

 

 از دست  دادن  علاقه  و لذت

 بيماران  احساس  مي کنند به  علت  افت  مهارتهاي  فکري  و ناتواني  و نقصان  حافظه  ديگر به  درد جامعه  نمي خورند و شوق  و علاقه  خود را به  زندگي  و هر چيز جالبي  از دست  مي دهند. آنان  تفريحات  را بي معني  دانسته  و حتي  رابطه  با دوستان  را فراموش  مي کنند يا بي اهميت  مي انگارند. تداوم  اين  رفتارها باعث  افسردگي  شده  که  به  نوبه  خود باعث  تشديد بيماري  آلزايمر مي شود.

 

 افکار هذياني

 در ابتداي  بيماري ، افکار بدبينانه  هذياني  چندان  ديده  نمي شود ولي  بتدريج  که  با پيشرفت  بيماري ، فرد توانايي  ربط  دادن  نتايج  را به  رويدادها از دست  مي دهد، افکار هذياني  بر وي  مستولي  شده  و شکاک  و بدبين  مي شود. مثلاً احساس  مي کند در حال  دزديدن  اموالش  هستند يا همسرش  به  وي  خيانت  مي کند و يا دکتر يا مراقبش  در فکر آزار وي  هستند.

 

 مشکلات  جنسي

 مطالعات  علمي  هنوز نتوانسته اند علل  کاهش  يا افزايش  تمايلات  جنسي  را توضيح  دهند ولي  اکثر اين  بيماران  دچار کاهش  ميل  جنسي  مي شوند.

 

 کاهش  هماهنگي  در حرکات  اندامها

 تبادل  اطلاعات  بين  سلولهاي  عصبي  مغز، اعصاب  بدن  و عضلات ، حرکت  بدن  را امکانپذير مي کند. اگر اين  مبادلات  در اثر معيوب  شدن  سلول هاي  مغز مختل  نشود، هماهنگي  حرکات  بدن  تحت  تأثير قرار مي گيرد. عدم  هماهنگي ، با پيشرفت  بيماري  تشديد مي شود. زماني  که  هماهنگي  بين  دستورات  مغز و حرکت  اندام  مختل  مي شود، لباس  پوشيدن ، غذا خوردن ، نوشتن ، رانندگي  و تقريباً تمامي  اعمال  جسمي  فرد دچار اشکال  شده  و بيمار محتاج  کمک  ديگران  مي شود.

 

 کاهش  حس  بويايي

 هر چند کاهش  حس  بويايي  در افرادي  که  مبتلا به  آلزايمر نيستند نيز ديده  مي شود اما اين  علامت  در کنار ساير علايم  آلزايمر، اهميت  خاصي  براي  تشخيص  بيماري  پيدا مي کند.

 

 تغييرات  شخصيتي

 از آنجا که  آلزايمر عملکرد مغز را تغيير مي دهد، شخصيت  فرد نيز ممکن  است  دستخوش  تغيير شود. فردي  که  قبلاً پرتحرک  و شاداب  بوده  ممکن  است  گوشه گير شود. افراد گوشه گير و خجالتي  ممکن  است  تبديل  به  افرادي  پرخاشگر و ناآرام  شوند. هم  آسيب  ديدگي  مغزي  و هم  فشارهاي  رواني  ممکن  است  علت  اين  تغييرات  باشند. اين  تغييرات  براي  افراد خانواده  يا دوستان  قابل  درک  نيست ، بخصوص  در اوايلي  که  هنوز بيماري  جنبه  رسميت  پيدا نکرده  است  ممکن  است  اطرافيان ، رفتار بيمار را مسائل  شخصي  قلمداد کنند.

 

 دشواري  در قبول  تشخيص  آلزايمر و عواقب  ناشي  از آن

 ترس  از عواقب  تشخيص  آلزايمر ممکن  است  باعث  شود بيمار و اطرافيانش  به  سختي  به  اين  تشخيص  تن  در دهند. فرد بيمار عليرغم  آگاهي  از اين  که  مبتلا به  آلزايمر است ، ممکن  است  با بي ميلي  کامل ، تشخيص  را بپذيرد يا اصولاً منکر آن  شود. خانواده  بيمار از ترس  درمان ناپذير بودن  آلزايمر ممکن  است  با بي ميلي  آن  را قبول  کنند يا اصلاً منکر وجود بيماري  در فرد مورد نظر شوند. آنان  از ترس  آبرو، طوري  با مسأله  برخورد مي کنند که  گويي  هيچ  مسأله اي  وجود ندارد يا سعي  مي کنند فشارهاي  وارد بر خود را پنهان  کنند. گاه  اين  پنهان  کاري  تا آنجا ادامه  مي يابد که  به  يک  بحران  مانند آتش  سوزي  در اثر خاموش  نکردن  اجاق  گاز يا تصادف  و امثالهم  مي انجامد و تازه  آن  وقت ، بيمار و بيماري  را به  طور واقعي  مورد توجه  قرار مي دهند. دکتر کان    مي گويد که  مسأله  وقتي  شديدتر مي شود که  خود بيمار سعي  در پنهان  کردن  بيماري  مي کند. بيمار تمام  انرژي  خود را براي  گول  زدن  اطرافيان  به  کار مي گيرد تا ثابت  کند که  هنوز همان  آدم  قبلي  است ، تا بدين  ترتيب  آبروي  خود را در بين  دوستان  و آشنايان  حفظ  کند.

         اکثر بيماران  آلزايمري  قادراند ناتواني هاي  خود را حتي  تا سالها پنهان  کنند، زيرا نمي خواهند بستگان  يا همسر از بيماري  آنها اطلاع  يافته  و نگران  شوند. آنان  حتي المقدور پرهيز مي کنند يا سعي  مي کنند راجع  به  رويدادهاي  سالهاي  دور صحبت  کنند، در اين  حالت  آنها مي توانند از حافظه  درازمدت  خود که  سالم  مانده  استفاده  کرده  و وارد بحث  و گفتگو شوند. دکتر  کان   مي گويد که  گاه  اين  گول  زدنها غريزي  هستند و بيمار ناخودآگاه  به  آنها متوسل  مي شود تا بتواند با نيازهاي  اجتماعي  خود کنار بيايد. به  هر حال  هر انساني  سعي  مي کند مانع  از خجالت زدگي  خود شود و زندگي  روزانه  خود را ادامه  دهد. متأسفانه  آلزايمر آخرين  مايه  افتخار يک  انسان  را که  شرف  و آبرو است ، از وي  مي گيرد.

 بيماري  آلزايمر و مرگ

 بيماري  آلزايمر مستقيماً باعث  مرگ  بيمار نمي شود ولي  به  طور غيرمستقيم  زمينه  مرگ  در اثر عوامل  ديگر را فراهم  مي کند. در طول  100 سالي  که  از کشف  اين  بيماري  مي گذرد، تاکنون  حتي  يک  نفر از اين  بيماري  نجات  پيدا نکرده  است . در آخرين  مرحله  بيماري ، به  قدري  آسيب  ديدگي  مغز پيشرفت  مي کند که  کنترل  ساده ترين  اعمال  اعضاي  بدن  را از دست  مي دهد. دستگاه  ايمني  که  بايد بدن  را در برابر عفونت ها و سرطان  حفاظت  کند از کار مي افتد. مغز حتي  قادر به  تعيين  و تنظيم  نيازهاي  خود به  مواد مغذي  و مايعات  نبوده  و گاه  بيماران  آلزايمري  از گرسنگي  فوت  مي کنند، درست  مانند يک  کشتي  بدون  ناخدا که  بدون  کنترل  روي  آب  حرکت  مي کند و سرانجام  با يک  صخره  تصادم  مي کند. گاهي  بي تحرکي  و فقدان  فعاليت  جسمي  باعث  سکته  قلبي  و مغزي  مي شود. در اغلب  موارد، فعاليت  قلب  و ديد دچار اختلال  مي شود و سوء تغذيه  زمينه  مساعد براي  ابتلا به  ساير بيماريها را فراهم  مي کند. بيماراني  که  در اوايل  شروع  بيماري  آلزايمر فوت  مي کنند، اغلب  دچار سوانحي  از قبيل  تصادف  در خيابان  و سقوط  از پله  شده اند   [ 9 ] .

 

 عوامل  مسبب  بيماري  آلزايمر

 مکانيسم  ايجاد آلزايمر هنوز کشف  نشده  و دانش  ما در اين  زمينه  بسيار ابتدايي  است . پاره اي  عوامل  سببي  معرفي  شده اند که  هنوز صددرصد اثبات  نشده اند. سرطان  و بيماريهاي  اکثراً قابل  پيش بيني  بوده  و علل  آنها تقريباً مشخص  شده اند، اما سير پيچيده  آلزايمر و نقش  داشتن  عوامل  گوناگون  باعث  شده  تا بسياري  از جنبه هاي  آن  ناشناخته  باقي  بماند   [ 10 ] .

         با توجه  به  مطالعاتي  که  در 20 سال  گذشته  در امريکا، اروپا و ژاپن  صورت  گرفته ، دکتر کافر   معاون  پژوهشي  دانشگاه  پيتسبورگ  اظهار داشته اند اگر بتوانيم  با همين  سرعت  حرکت  کنيم  به  زودي  موفقيت هاي  زيادي  به  دست  خواهيم  آورد. دکتر  کافر  عوامل  مسبب  بيماري  را به  دو گروه   مؤثر  (که  نقش  مؤثري  در ايجاد بيماري  دارند) و نامعيّن  (که  ميزان  تأثير آنها هنوز معلوم  نشده ) تقسيم  مي کند.

 

 عوامل  کمکي  براي  ابتلا به  آلزايمر

 وجود عوامل  زير صددرصد دليل  بر ابتلا به  بيماري  آلزايمر نمي باشند بلکه  در شرايط  خاصي ، اين  عوامل  به  تنهايي  يا با کمک  هم  مي توانند زمينه  ابتلا به  آلزايمر را فراهم  کنند.

 

 سن  بالا

 با بالارفتن  سن ، احتمال  ابتلا به  اين  بيماري  زيادتر مي شود، هر چند مواردي  از ابتلا در سن  پايين  و حتي  30 سالگي  ديده  شده  که  بيشتر ناشي  از عوامل  ژنتيکي  (وراثتي ) مي باشد. بيماري  آلزايمر غالباً در سن  بالاي  65 سالگي  ديده  مي شود. در حال  حاضر در امريکا، ده  درصد افراد بالاي  65 سال  مبتلا به  اين  بيماري  بوده  و پنجاه  درصد افراد بالاي  85 سال  از آلزايمر رنج  مي برند. پيش بيني  مي شود که  با توجه  به  بالارفتن  سن  در امريکا، ميزان  شيوع  بيماري  در 50 سال  آينده ، 3 برابر شود  [ 11 ] .

 

 سابقه  بيماري  در خانواده

 احتمال  بروز در بستگاه  درجه  اول  فرد بيمار زياد است ، مگر آن  که  تدابير پيشگيري  را از قبل  به  کار ببندند. خطر ابتلا در بستگان  درجه  اول  به  دو برابر افراد معمولي  مي رسد، اما با سالم  نگه  داشتن  محيط  زيست  و تغذيه  مي توان  اين  احتمال  را کاهش  داد  [ 12 ] .

 

 سابقه  ضربه  مغزي

 مغز انسان  توسط  جمجمه  و مايع  مغزي ـ نخاعي  حفاظت  مي شود. بسياري  از ورزشکاراني  که  دچار ضربه  سر شديد مي شوند، مانند مشت  بازان  يا سوانحي  که  در ساير ورزشها رخ  مي دهد، دچار فراموشي  بيمارگون  مي شوند و احتمال  ابتلا به  آلزايمر در آنها زيادتر است   [ 13 ] . ميزان  تأثير ضربه  مغزي  در بروز آلزايمر نامعلوم  است  امّا توجه  به  اين  عامل ، لزوم  استفاده  از کلاه  ايمني  را براي  ورزشکاراني  که  سرشان  در معرض  ضربه  است ، خاطرنشان  مي سازد.

 

 کمبود فعاليت هاي  فکري  و مغزي

 تحقيقات  علمي  نشان  داده اند که  تمرين  دادن  مغز از طريق  تحصيلات  علمي ، مطالعه ، يا فعاليت هاي  فکري  ديگر، مقاومت  آن  را در برابر آلزايمر بالا مي برد [ 14 ] . به  اعتقاد پژوهشگران ، فعاليتهاي  فکري  باعث  گسترش  ارتباطات  بين  سلولهاي  عصبي  مغز مي شود و هر چه  سلولهاي  مغزي  ارتباط  بيشتري  با يکديگر داشته  و اطلاعات  بيشتري  رد و بدل  کنند، مغز مقاوم تر مي شود. حل  جدول ، بازي  شطرنج  و ساير بازيهاي  فکري  و اصولاً هر نوع  فعاليت  فکري  مي تواند از ابتلا به  بيماري  آلزايمر جلوگيري  کند.

 

 سندرم  داون  (منگوليسم )

 سندرم  داون   نوعي  عقب  ماندگي  ذهني  به  دليل  وجود يک  کروموزوم  اضافه  مي باشد، افراد مبتلا، چهره اي  شبيه  مغولها با چشمهاي  بادامي  پيدا مي کنند. در اين  افراد احتمال  بروز آلزايمر زياد است   [ 15 ] . در مغز مبتلايان  به  سندرم  داون  که  بعد از مرگ  کالبدشکافي  شده اند، تغييراتي  کاملاً شبيه  به  آلزايمر ديده  شده  است ، اما کمتر اتفاق  افتاده  که  علايم  باليني  بيماري  آلزايمر در زمان  زندگي  اين  افراد ديده  شود، محققان  درصدد کشف  اين  پديده  عجيب  هستند.

 

 جنس  مؤنث

 عده اي  از دانشمندان  معتقداند کاهش  هورمون  جنسي  زنانه  (استروژن ) ممکن  است  نقش  مهمي  در ايجاد آلزايمر بازي  کند  [ 16 ] . البته  چون  خانمها عمر طولاني تري  نسبت  به  آقايان  دارند، ممکن  است  شيوع  بيشتر آلزايمر در آنها مربوط  به  ميانگين  سن  بالاتر باشد. اين  مطلب  بعداً بحث  خواهد شد.

 

 سکته

 افرادي  که  سکته  مغزي  خفيف  داشته اند اخيراً مورد بررسي  قرار گرفته اند و در اين  پژوهشها ارتباط  مشخصي  بين  دمانس  و سکته هاي  مغزي  مکرر مشاهده  شده  است   [ 17 ] . اغلب  اين  سکته ها ممکن  است  علايم  شديد حسي  مانند فلج  دست  و پا نداشته  باشند. کنترل  فشار خون  و کلسترول ، کاهش  مصرف  چربيهاي  اشباع  شده ، خودداري  از مصرف  سيگار و دخانيات ، ورزش ، کاهش  استرسها مي تواند باعث  کاهش  چربي  خون  و کاهش  رسوب  آن  در جدار رگهاي  مغزي  شود و در نتيجه  احتمال  سکته  مغزي  را کم  کند.

 

 سموم  موجود در محيط  زيست

 آلومينيوم  را سالها از علل  آلزايمر مي پنداشتند، تا اينکه  تحقيقات  در سال  1996 نشان  دادند که  نقشي  در ايجاد آلزايمر ندارد  [ 18 ] . جيوه ، روي ، و آهن  نيز ارتباطي  با ايجاد يا تشديد آلزايمر ندارند  [ 19 ] .

         حلالهاي  آلي  و شيميايي  مانند چسب ، سموم  گياهي ، بنزين ، کود شيميايي  و ساير حلالها مي توانند در درازمدت  باعث  آسيب  ديدگي  مغز و ايجاد دمانس  (زوال  عقل ) شوند. افرادي  که  به  دليل  شغل  خود دايماً در معرض  اين  مواد قرار دارند (مانند کارگرانِ کارخانه هاي  توليد اين  مواد) در معرض  بيماري  قرار دارند، لذا استفاده  از پوششها و ماسکهاي  حفاظتي  براي  آنها الزامي  است . برخي  از نوجوانان  نيز دچار اعتياد به  مواد از قبيل  بنزين ، گاز فندک ، استون ، تينر مي شوند و گاهي  اقدام  به  استنشاق  آنها مي کنند، بايد توجه  داشت  که  اثر اين  حلالها در تخريب  مغز کاملاً اثبات  شده  و مصرف  طولاني  آنها خطرناک  است .

 

 دخانيات

 آلزايمر نيز مانند بسياري  بيماريهاي  ديگر، در افراد سيگاري  بيشتر ديده  مي شود. در يک  مطالعه  روي  هفت  هزار نفر از افراد بالاي  55 سال ، ديده اند که  احتمال  بروز آلزايمر در سيگاريها دو برابر است   [ 20 ] . البته  در يک  مطالعه  ديگر در سال  1994 خلاف  يافته هاي  بالا مشاهده  شده  است  و اين  گروه  از پژوهشگران  عنوان  مي کنند شايد نيکوتين  باعث  تحريک  سلولهاي  عصبي  مغز و کاهش  احتمال  بروز آلزايمر مي شود  [ 21 ] . در هر حال  با توجه  به  عوارض  بسيار زياد دخانيات  و نقش  آن  در تصلب  شرايين  مغزي ، از کشيدن  دخانيات  بايد جداً خودداري  کرد.

 راديکالهاي  آزاد

 در اثر سوخت  و ساز طبيعي  مواد در بدن  يک  سري  ملکولهاي  مضر به  نام  راديکال هاي  آزاد ايجاد مي شوند که  مي توانند بافتهاي  سلولي  و از جمله  سلولهاي  مغزي  را تخريب  کنند  [ 22 ] . البته  در بدن  مکانيسم هايي  براي  خنثي  کردن  اين  مواد وجود دارد ولي  ظاهراً در برخي  افراد اين  مکانيسم ها کافي  نيستند. ويتامين   E ، ويتامين   C ، و نوعي  ويتامين   A  که  کاروتن  ناميده  مي شود (موجود در جگر، سبزيجات  و زرده  تخم مرغ ) داراي  خاصيت  آنتي  اکسيدان  هستند و مي توانند اين  راديکالهاي  آزاد را خنثي  کنند. برخي  داروهاي  ضد درد مانند آسپيرين ، ايندومتاسين  و خانواده  آنها نيز واجد اين  خاصيت  هستند.

 

 رژيم  غذايي

 اين  جمله  مشهور: "ما همان  هستيم  که  مي خوريم !"، اهميت  تغذيه  را در نوع  متابوليسم  و ترکيب  بدن  و مغز ما نشان  مي دهد. تحقيقات  زيادي  نشان  داده اند که  مصرف  چربيهاي  اشباع  شده  و کلسترول  به  مقدار زيادي  مي تواند در ابتلا به  آلزايمر مؤثر باشد  [ 23 ] . چربيهاي  اشباع  شده  در روغنهاي  گياهي  جامد و کلسترول  در چربي  حيواني  (دنبه ، زرده  تخم مرغ ، جگر، قلوه ، دل ) به  وفور يافت  مي شوند. در مطالعات  ديگر، کمبود اسيدفوليک  و ويتامين   12 B ، با ايجاد آلزايمر ارتباط  داشته اند، اصولاً کمبود اين  دو ويتامين  در سنين  پايين  نيز باعث  کم خوني  و مشکلاتي  در عصبهاي  بدن  (نوروپاتي ) مي شود.

 

 نداشتن  ورزش

 مغز هم  مانند عضلات  بدن  احتياج  به  تمرين  دارد. تحقيقات  سال  1998 نشان  داده اند مبتلايان  به  آلزايمر، در مقايسه  با ساير مردم ، در فاصله  سني  20 تا 60 سالگي  کمتر به  ورزش  و حرکات  بدني  مي پرداخته اند  [ 25 ] . در تحقيق  روي  موشها ديده اند که  افزايش  تحرک  بدني  باعث  افزايش  فعاليت  مغز بخصوص  در ناحيه  هيپوکامپ  (مرکز حافظه